M5:15 — قدر تو بگذشت از درک عقول / عقل اندر شرح تو شد بوالفضول

این بیت در آغاز دفتر پنجم مثنوی و در ستایش ذات الهی (یا حقیقت مطلق) آمده است. مولانا بیان می‌کند که مقام و منزلت «تو» (خداوند یا حقیقت) از حیطهٔ درک و فهم عقل‌های بشری فراتر رفته است. عقل، که ابزار اصلی انسان برای شناخت جهان است، در برابر این حقیقت بی‌کران، محدود و ناتوان است.

وقتی عقل می‌کوشد تا این حقیقت نامحدود را «شرح» دهد و در قالب کلمات و مفاهیم محدود خود بگنجاند، به موجودی «بوالفضول» تبدیل می‌شود. بوالفضول کسی است که در کاری که به او مربوط نیست و از توانش خارج است، دخالت می‌کند. این تشبیه، تلاش فلسفی و کلامی برای تعریف ذات خداوند را نوعی گستاخی و زیاده‌روی معرفی می‌کند. از دیدگاه مولانا، راه شناخت این حقیقت، نه از مسیر استدلال و عقل جزئی، بلکه از طریق شهود، عشق و فنای خود در آن حقیقت است. عقل در این وادی، به جای راهگشا بودن، خود تبدیل به مانع و حجاب می‌شود.