M5:3073 — گفت از باغ خدا بندهٔ خدا / گر خورد خرما که حق کردش عطا

این بیت، نقطه اوج استدلال مردی است که از درخت خرمای دیگری بالا رفته و میوه‌ها را می‌چیند. وقتی صاحب باغ او را بازخواست می‌کند، او با مغلطه‌ای رایج در میان جبریون، خود را بی‌گناه جلوه می‌دهد. منطق او این است: «من، باغ و خرما، همه از آنِ خدا هستیم. پس اگر منِ بنده، از باغِ خدا، خرمایی را که خودِ او عطا کرده می‌خورم، چه خطایی کرده‌ام؟»

این استدلال، نمونه‌ای کلاسیک از سوءاستفاده از مفاهیم دینی برای توجیه گناه است. دزد با این حرف، مسئولیت و اختیار را از خود سلب می‌کند و خود را صرفاً ابزاری در دست تقدیر الهی نشان می‌دهد. او صاحب باغ را به «بخل ورزیدن بر سر سفره‌ی گسترده‌ی خداوند» متهم می‌کند تا او را شرمنده سازد.

مولانا این داستان را برای نقد تفکر جبری و اثبات وجود «اختیار» در انسان نقل می‌کند. پاسخ هوشمندانه و عملیِ صاحب باغ در ابیات بعدی، پوچ بودن این استدلال را به شکلی ملموس و فراموش‌نشدنی نشان می‌دهد.