M5:3105 — قول بنده ایش شاء الله کان / بهر آن نبود که تنبل کن در آن

مولانا در اینجا به تفسیر نادرستی از مفهوم «قضا و قدر» و عبارت قرآنی «ما شاء الله کان» (آنچه خدا خواست، شد) می‌پردازد. او هشدار می‌دهد که این عبارت، که بیانگر حاکمیت مطلق ارادهٔ الهی است، نباید بهانه‌ای برای جبرگرایی و تنبلی شود. برخی گمان می‌کنند چون همه چیز به خواست خداست، پس تلاش انسان بی‌فایده است و می‌توانند دست روی دست بگذارند.

مولانا این دیدگاه را رد می‌کند و در بیت‌های بعدی توضیح می‌دهد که این عبارت، در واقع، یک انگیزه‌بخش (تحریض) است. دانستن اینکه فرمان نهایی از آنِ خداست، باید انسان را به اخلاص و جدیت بیشتر در بندگی و خدمت وادارد، نه به سستی. این سخن دعوتی است برای خالص کردن نیت و همسو کردن تلاش خود با ارادهٔ الهی، با این درک که نتیجهٔ نهایی در دست اوست. پس این عبارت رمز تلاش خالصانه است، نه مجوز تنبلی.