M2:112 — ماه روزه گشت در عهد عمر / بر سر کوهی دویدند آن نفر

Bait ini membuka sebuah kisah yang berlatar di masa Khalifah ‘Umar bin Khattab, seorang tokoh yang dalam tradisi Islam dikenal karena ketajaman pandangan lahir dan batinnya. Rumi menempatkan cerita ini pada momen penting dalam kalender Islam: penampakan hilal yang menandai awal bulan suci Ramadan.

Tradisi rukyatul hilal (melihat bulan sabit) mengharuskan orang mencari tempat tinggi dengan cakrawala yang jelas, seperti puncak bukit atau gunung. Tindakan "berlari" (davidand) menunjukkan semangat dan antusiasme orang-orang untuk menyambut bulan puasa. Latar ini bukan sekadar hiasan; ia membangun panggung untuk pelajaran inti cerita, yaitu tentang perbedaan antara penglihatan sejati dan ilusi yang diciptakan oleh diri sendiri. ‘Umar akan menjadi lambang persepsi yang jernih, sementara orang banyak mewakili pandangan yang mudah tertipu.

این بیت، صحنه‌ی داستانی را می‌چیند که در زمان خلیفه‌ی دوم، عمر بن خطاب، رخ می‌دهد. با فرارسیدن ماه رمضان، که آغاز آن با رؤیت هلال ماه نو مشخص می‌شود، گروهی از مردم با شور و اشتیاق به بالای کوهی می‌روند تا اولین کسانی باشند که ماه را می‌بینند و این خبر خوش را اعلام می‌کنند.

مولانا با انتخاب این صحنه‌ی ساده و همگانی، زمینه‌ای برای یک بحث عمیق‌تر فراهم می‌کند. این جستجوی بیرونی برای ماه در آسمان، در واقع نمادی از جستجوی درونی برای حقیقت است. همان‌طور که در ابیات بعدی مشخص می‌شود، یکی از این افراد به اشتباه می‌افتد و چیزی را «حقیقت» می‌پندارد که صرفاً زاییده‌ی خیال و خطای دید خودش است. این داستان به تمثیلی در باب موانع معرفت و حجاب‌های درونی تبدیل می‌شود که مانع از دیدن واقعیت آن‌چنان که هست، می‌شوند.