Oku› Defter 5› Ayna üzerine bir şeyler yazsan veya nakşetsen, temizlesen de bir iz kalacağı ve bir kusur olacağı gibi, mutmain nefsin saflığı ve sadeliğinin düşüncelerle bulanacağını açıklayan bölüm› Beyit 565
M5:565 — عمر در محمول و در موضوع رفت / بی‌بصیرت عمر در مسموع رفت
M5:565
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
عمر خود را با بحث‌های انتزاعی و منطقی هدر دادی و به جای رسیدن به بصیرت و درک مستقیم، تنها به شنیده‌ها و دانش نقلی اکتفا کردی.
این بیت انتقاد صریح مولوی از کسانی است که عمر خود را صرف مباحث نظری و علوم عقلی، به‌ویژه منطق و فلسفه، می‌کنند و از معرفت حقیقی و شهودی باز می‌مانند. در این ابیات، مولوی فیلسوفان و متکلمان را خطاب قرار می‌دهد که به جای پرداختن به مسئله اصلی زندگی یعنی «خودشناسی» (حد خود را دان)، درگیر اصطلاحات و مفاهیم انتزاعی شده‌اند.
«موضوع» و «محمول» از اصطلاحات کلیدی در منطق ارسطویی هستند که اساس تشکیل یک قضیه را می‌سازند. مولوی با به کار بردن این دو واژه، به طور مستقیم به منطق‌دانان و فلاسفه اشاره می‌کند و می‌گوید تمام عمرشان صرف این‌گونه بحث‌های ذهنی و کلامی شد. نتیجهٔ این رویکرد، آن طور که در مصرع دوم آمده، از دست دادن «بصیرت» است. بصیرت، بینش درونی و درک مستقیمی است که از تجربهٔ معنوی حاصل می‌شود، نه از مطالعه و مباحثه.
«مسموع» به معنای شنیده‌ها و دانش نقلی است. از نظر مولوی، دانشی که تنها از راه گوش و خواندن کتاب‌ها به دست می‌آید و به شهود قلبی تبدیل نمی‌شود، ارزشی ندارد و انسان را به حقیقت نمی‌رساند. بنابراین، این بیت دعوتی است به گذر از علم حصولی (دانش اکتسابی و استدلالی) و روی آوردن به علم حضوری (دانش شهودی و بی‌واسطه).
- محمول
- در منطق، صفتی که به موضوع نسبت داده می‌شود؛ گزاره.
- موضوع
- در منطق، چیزی که صفتی به آن نسبت داده می‌شود؛ نهاد.
- بی‌بصیرت
- بدون بینش درونی، بدون درک عمیق و شهودی.
- مسموع
- شنیده‌ها، آنچه از دیگران شنیده شده، دانش نقلی و غیرمستقیم.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.