پڑھیے› دفتر ۲› عمر رضی اللہ عنہ کے زمانے میں اس شخص کا خیال کو ہلال سمجھنا› بیت ۱۳۰
M2:130 — بر سر شطرنجْ چُست است این غراب / تو مبین بازی به چشم نیمخواب
M2:130
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
شیطان در فریب دادن انسان بسیار حیلهگر و چالاک است؛ پس تو باید در برابر او کاملاً هشیار باشی و فریب ظاهر فریبندهاش را نخوری.
مولانا در این بیت، رویارویی انسان با شیطان را به یک بازی شطرنج تشبیه میکند. شیطان، که به «غراب» (کلاغ) مانند شده، موجودی زیرک و استاد این بازی است. کلاغ در ادبیات نماد شومی، تاریکی و حیلهگری است و انتخاب این واژه، ماهیت فریبکارانۀ شیطان را به خوبی نشان میدهد.
مصرع دوم یک هشدار مستقیم به سالک و خواننده است: «تو مبین بازی به چشم نیمخواب». این یعنی در برابر چنین حریف ماهری، غفلت و سهلانگاری مرگبار است. «چشم نیمخواب» کنایه از بیتوجهی، غفلت و سادهانگاری است. مولانا تأکید میکند که فریبهای شیطان پیچیده و ماهرانه است و برای در امان ماندن از آنها، به هشیاری و بیداری کامل نیاز است.
این بیت در ادامۀ ابیات پیشین است که از ابلیس و فریب دادنش سخن میگفتند. مولانا هشدار میدهد که همانطور که شیطان پدر ما، آدم، را فریب داد و «مات کرد»، با ما نیز همان بازی را در پیش گرفته است. بنابراین، نباید فریب سخنان نرم و ظاهراً دلسوزانۀ او («جان بابا» گفتنش) را خورد و باید با بصیرت کامل، حرکات او را در این شطرنج سرنوشتساز زیر نظر داشت.
- غراب
- کلاغ؛ در اینجا استعاره از ابلیس یا شیطان است.
- چُست
- چالاک، ماهر، زبردست.
- چشم نیمخواب
- کنایه از حالت غفلت، بیتوجهی و سهلانگاری.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.