M2:99 — دیدهٔ تو چون دلم را دیده شد / شد دل نادیده غرق دیده شد

Dalam pembukaan Kitab Kedua Masnavi, Rumi menggambarkan pencarian spiritualnya akan sebuah cermin sejati untuk melihat "wajah jiwa"-nya sendiri. Ia menolak cermin biasa yang hanya memantulkan kulit, dan menyatakan bahwa cermin jiwa tiada lain adalah wajah Sang Sahabat Ilahi (dalam hal ini, Husamuddin Chalabi).

Bait ini adalah puncak dari pencarian tersebut. Rumi menemukan cermin itu di mata Sang Sahabat. "Mata" di sini bukan sekadar organ fisik, melainkan pusat persepsi dan kesadaran spiritual. Ketika mata Sang Sahabat menjadi "mata bagi kalbu" Rumi, terjadi sebuah peristiwa transformatif: kalbu Rumi, yang sebelumnya tak terlihat (nādīde) dan tak ia kenali, kini menjadi terlihat. Ia tidak hanya melihat bayangan kalbunya, tetapi kalbu itu sendiri "tenggelam" (gharq) dalam penglihatan yang dimungkinkan oleh Sang Sahabat. Ini adalah momen penyatuan (ittihād) mistis, di mana sang pencari melihat esensi dirinya melalui tatapan Sang Kekasih, dan batas antara yang melihat dan yang dilihat melebur.

این بیت لحظه‌ی اوج جستجوی سالک برای خودشناسی را توصیف می‌کند. مولانا پس از آنکه بیان می‌کند آینه‌ی حقیقی برای دیدن «نقش جان»، چهره‌ی «یار» یا همان انسان کامل است، لحظه‌ی رویارویی با او را به تصویر می‌کشد.

در مصراع اول، «دیدهٔ تو چون دلم را دیده شد»، چشم‌های معشوق (انسان کامل) به ابزار بینایی برای قلب سالک تبدیل می‌شود. قلب که جایگاه شهود و معرفت است، تا پیش از این دیدار، گویی نابینا و «نادیده» بود؛ یعنی از حقیقت خود بی‌خبر بود. اما با نگریستن در چشم یار، این قلب صاحب بصیرت می‌شود.

مصراع دوم، «شد دل نادیده غرق دیده شد»، نتیجه‌ی این اتصال را بیان می‌کند. دلِ نادیده و پنهان، در دریای «دیده» یا همان شهود و بصیرتِ حاصل از این دیدار، غرق می‌شود. این «غرق شدن» استعاره‌ای است از فنا و محو شدن خودِ جزئی سالک در وجود کلی و نورانی آن یار کامل. در این فنا، سالک نه تنها نابود نمی‌شود، بلکه به رؤیت حقیقی خود نائل می‌آید، همانطور که در بیت بعدی می‌گوید: «دیدم اندر چشم تو من نقش خود». این تجربه، لحظه‌ی اتحاد و یگانگی است که در آن، تمایز میان بیننده و دیده شده از میان برمی‌خیزد.