M3:2215 — ما ز آز و حرص خود را سوختیم / وین دعا را هم ز تو آموختیم

این بیت در میانهٔ مناجات عارفانهٔ دقوقی برای نجات کشتی‌نشینان قرار دارد. او پس از ستایش بخشندگی بی‌منت خداوند، به نمایندگی از کل بشریت، به دو حقیقت اساسی اعتراف می‌کند:

1. ریشهٔ رنج انسان: «ما ز آز و حرص خود را سوختیم». مولانا ریشهٔ اصلی تباهی و عذاب انسان را نه در عوامل بیرونی، بلکه در نفسِ حریص و طمع‌کار خود او می‌داند. این «سوختن» هم به معنای عذاب اخروی است و هم رنج و اضطرابی که انسان در همین دنیا به خاطر زیاده‌خواهی تحمل می‌کند. این یک خودشناسی دردناک اما ضروری است: ما قربانی امیال سیری‌ناپذیر خود هستیم.

2. منشأ فیض الهی: «وین دعا را هم ز تو آموختیم». این مصراع، نکته‌ای بسیار کلیدی در عرفان مولوی است. حتی عملِ «دعا کردن» که به ظاهر فعلِ بنده است، در حقیقت، موهبتی از سوی خداست. این خداوند است که نیاز را در دل بنده می‌اندازد، کلمات را بر زبانش جاری می‌کند و او را به سوی خود می‌خواند. این نگاه، انسان را از غرورِ عبادت تهی می‌کند. دعا نه هنرِ ما، که لطفِ اوست. گویی خداوند هم درد را (که نتیجهٔ حرص ماست) می‌شناساند و هم درمان را (که دعا و بازگشت به اوست) خود به ما می‌آموزد. این بیت، اوج فروتنی و درک توحیدی در مناجات است.