M3:508 — هر چه غیر اوست استدراج تست / گرچه تخت و ملکت است و تاج تست

این بیت در ادامهٔ هشداری است که عقل به اصحاب سرمست از وعده‌های دنیوی می‌دهد. مولانا شادی واقعی را شادی به «او» (خدا) می‌داند و هر چیز دیگری را همچون زمستان سرد و بی‌حاصل توصیف می‌کند. در این بیت، او این هشدار را به اوج می‌رساند و می‌گوید که تمام دستاوردهای دنیوی، از ثروت و مقام گرفته تا «تخت و تاج و مملکت»، اگر انسان را از خدا دور کنند، صرفاً «استدراج» هستند.

استدراج یک مفهوم قرآنی و عرفانی است. به این معناست که خداوند به فردی که در مسیر نادرستی قرار دارد، نعمت‌های فراوانی می‌دهد، اما این نعمت‌ها نه از سر لطف، بلکه برای آن است که او در غفلت و غرور خود بیشتر فرو رود و به تدریج به سوی نابودی کامل کشانده شود. این نعمت‌ها مانند دامی فریبنده عمل می‌کنند. بنابراین، تخت و تاج که نماد اوج قدرت و موفقیت دنیوی است، اگر به جای نزدیک کردن انسان به خدا، او را مغرور و غافل سازد، در واقع نشانه‌ای از خشم الهی و مقدمه‌ای برای سقوط است، نه نشانهٔ لطف او.

پیام اصلی این است که معیار ارزش‌گذاری امور، ظاهر فریبندهٔ آن‌ها نیست، بلکه تأثیری است که بر رابطهٔ انسان با خدا می‌گذارند. شادی حقیقی تنها در پیوند با منبع هستی معنا می‌یابد و هر شادی دیگری، دامی خطرناک در مسیر معنوی است.