پڑھیے› دفتر ۵› اس شعر کے معنی میں: اگر راہ چلو گے تو تم پر راہ کھل جائے گی، اور اگر معدوم ہو گے تو تمہیں ہستی کی طرف مائل کیا جائے گا۔› بیت ۱۱۱۵
M5:1115 — ور بخسپی مشتری بینی به خواب / چغد بد کی خواب بیند جز خراب
M5:1115
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
رؤیاها و مکاشفات هر کس بازتابی از باطن و دلبستگیهای اوست؛ آنکه طالب سعادت است، در خواب نیز نشانههای سعادت را میبیند و آنکه به دنیای مادی دل بسته، جز ویرانی در رؤیا نخواهد دید.
مولانا در این بیت به یک اصل مهم در سلوک اشاره میکند: آنچه در عوالم غیب و در حالت رؤیا یا مکاشفه بر سالک آشکار میشود، انعکاس مستقیمِ نیت، سرشت و دلبستگیهای درونی خود اوست. او دو تصویر متضاد را در کنار هم قرار میدهد تا این نکته را روشن سازد.
از یک سو، کسی که طالب «مشتری» است — که در اینجا نماد سعادت، اقبال بلند و معارف عالی روحانی است — حتی وقتی میخوابد و از خود بیخبر میشود، رؤیاهایش نیز با این طلب و جهتگیری هماهنگ است. خواب او نیز ادامهٔ بیداریاش در مسیر معنویت است. گویی آرزوها و جهتگیریهای باطنی، محتوای رؤیاهای انسان را شکل میدهند.
از سوی دیگر، «جغد» را مثال میزند که در فرهنگ عامه و ادبیات عرفانی، نماد دلبستگی به دنیا، ویرانهها، عزلتگزینی منفی و بینش مادی است. جغد طبیعتاً به ویرانه تعلق دارد. بنابراین، طبیعی است که در خواب نیز چیزی جز «خرابه» نبیند. رؤیای او نیز بازتابی از طبیعت و تعلق خاطر اوست. مولانا با این تمثیل میگوید کسی که باطنش به امور پست و دنیوی گره خورده است، نمیتواند انتظار رؤیاها و تجربیات معنوی والا را داشته باشد. هر کس همان را درو میکند که کاشته است، چه در بیداری و چه در خواب.
- مشتری
- در اینجا به دو معناست: ۱. سیارهٔ مشتری که در طالعبینی قدیم نماد بخت و اقبال نیک بود. ۲. خریدار، طالب.
- چغد
- جغد؛ در ادبیات کهن معمولاً نماد شومی، ویرانهنشینی و تعلق به دنیای مادی است.
- خراب
- ویرانه، خرابه.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.