پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۷۶
M5:1376 — بار سنگی بر خری که میجهد / زود بر نه پیش از آن کو بر نهد
M5:1376
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
نیروی سرکش شهوت را باید بیدرنگ با ابزاری مشروع و سنگین مانند ازدواج مهار کرد، پیش از آنکه این نیرو عنان از کف تو برباید و نابودت کند.
این بیت در ادامهٔ بحث مولانا دربارهٔ خطرات شهوت (شَرَه) و لزوم مدیریت آن آمده است. مولانا نفسِ سرکش و شهوتِ مهارنشده را به الاغی تشبیه میکند که در حال جفتکپرانی و طغیان است. این نیرو، اگر آزاد گذاشته شود، ویرانگر است.
«بار سنگین» در اینجا استعارهای است از راههای مشروع و مؤثری که دین برای کنترل این غریزه پیش پای انسان گذاشته است، که مهمترین آنها در ابیات قبلی «ازدواج» (نکاح) و «روزه گرفتن یا کمخوری» ذکر شده است. اینها تعهدات و مسئولیتهایی هستند که همچون باری سنگین، انرژی طغیانگر نفس را مهار کرده و آن را در مسیری سازنده هدایت میکنند.
مصرع دوم بر ضرورت اقدام فوری تأکید میکند: «زود بر نه پیش از آن کو بر نهد». یعنی اگر تو برای مهار نفس خود پیشدستی نکنی، این نفس بر تو غلبه خواهد کرد و تو را به ورطهٔ هلاکت خواهد کشاند. این هشدار دقیقا مقدمهای است برای سرنوشت شوم خاتون در داستان که چون شهوت خود را مدیریت نکرد، این نیروی حیوانی بر او چیره شد و او را به شکلی فجیع از پای درآورد.
- میجهد
- جفتک میاندازد، میپرد، از حالت عادی خارج شده و طغیان میکند.
- بر نه
- بر او بگذار، قرار بده.
- کو
- مخفف «که او».
- بر نهد
- بر تو بجهد، بر تو غلبه کند، تو را به زیر بکشد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.