پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۳۷۹
M5:1379 — آب حاضر باید و فرهنگ نیز / تا پزد آب دیگ سالم در ازیز
M5:1379
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
برای انجام هر کاری، تنها داشتن ابزار و امکانات کافی نیست؛ دانش و بصیرتِ استفادهٔ صحیح از آن ابزار نیز ضروری است وگرنه نتیجه فاجعهبار خواهد بود.
این بیت در میانهٔ داستان کنیزک و خاتون و خر قرار دارد و به عنوان یک قاعدهٔ کلی، عملِ مرگبارِ خاتون را تبیین میکند. مولانا از استعارهٔ آشپزی استفاده میکند تا نکتهٔ عمیقتری را بیان کند: برای پختن غذا، فقط داشتن دیگ، آب و آتش کافی نیست؛ «فرهنگ» یا همان دانش و هنر آشپزی نیز لازم است. بدون این دانش، همان آتش که میتواند غذایی لذیذ بپزد، دیگ و محتویاتش را میسوزاند و نابود میکند.
در این داستان، «شهوت» همان آتش قدرتمند است. کنیزک «فرهنگ» و دانش مهار این آتش را داشت و با استفاده از «کدو» (که نماد عقل، تدبیر و شناختِ حد و اندازه است)، آن را کنترل میکرد و سالم میماند. اما خاتون فقط ظاهر عمل (آب و دیگ و آتش) را دید و از «فرهنگ» آن یعنی نقش کدو بیخبر بود. او با شهوتِ خام و مهارنشده روبرو شد و همین آتش او را به هلاکت رساند.
بنابراین، این بیت هشداری است در مورد روبرو شدن با نیروهای قدرتمند نفسانی (مانند شهوت) یا هر پدیدهٔ دیگری در جهان، بدون داشتن علم و بصیرت لازم. امکانات و ابزار به خودی خود خنثی هستند؛ این دانش و آگاهی ماست که تعیین میکند آیا آن ابزار به ما خدمت خواهد کرد یا ما را نابود خواهد ساخت.
- فرهنگ
- در اینجا به معنی دانش، مهارت، معرفت و تدبیر
- ازیز
- صدای سوختن آتش، شعله و حرارت شدید
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.