پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۰۳
M5:1403 — کار بیاستاد خواهی ساختن / جاهلانه جان بخواهی باختن
M5:1403
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت زبان حال کنیزک است که خطاب به خاتونِ مرده میگوید: تلاش برای انجام کاری بدون راهنمایی استاد و متخصص، به بهای از دست دادن جان و تباهی تمام میشود.
این بیت در بطن داستان کنیزک و خاتون روایت میشود و یکی از کلیدیترین پیامهای مثنوی را در خود دارد: ضرورت وجود «استاد» یا مرشد در هر کاری، بهویژه در سلوک معنوی.
خاتون، عمل کنیزک با خر را پنهانی دید و گمان کرد که تمام راز را دریافته است. اما او از یک «دقیقه» یا نکتهٔ ظریف و حیاتی غافل بود: کدویی که کنیزک برای کنترل و محدود کردن شهوت حیوانی به کار میبرد. این کدو نماد «میزان» و «اندازه» است که در ابیات پیشین به آن اشاره شده است. خاتون با تکیه بر دانش ناقص و دزدیدهشدهٔ خود، استاد (کنیزک) را از صحنه دور کرد تا خود به تنهایی کار را بیازماید. نتیجه، مرگی فجیع بود.
مولانا از این داستان تمثیلی میسازد تا بگوید که معرفت، بهویژه معرفت روحانی، صرفاً با مشاهده و تقلید ظاهری به دست نمیآید. همیشه جزئیات و اسراری وجود دارد که تنها استاد از آن آگاه است. اقدام بدون راهنمایی او، مانند کار خاتون، «جاهلانه» است و به جای کامیابی، به هلاکت میانجامد. این اصل در تمام مثنوی تکرار میشود: برای عبور از خطرات راه، پیروی از یک راهنمای کامل و باتجربه ضروری است.
- بیاستاد
- بدون راهنما، بدون مرشد و معلم
- خواهی ساختن
- میخواهی انجام دهی، قصد داری به سرانجام برسانی
- بخواهی باختن
- از دست خواهی داد، فدا خواهی کرد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.