پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۰۷
M5:1407 — تا خوری دانه نیفتی تو به دام / این کند علم و قناعت والسلام
M5:1407
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
برای آنکه بتوانی از نعمتهای دنیا بهرهمند شوی بدون آنکه در دام شهوت و حرص گرفتار آیی، تنها دو چیز به تو کمک میکند: دانش کامل و قناعت.
این بیت، نتیجهگیری و راه حل نهایی داستان کنیزک و خاتون است. در آن داستان، «دانه» نماد لذت و شهوت (رابطه با خر) بود و «دام» هلاکت ناشی از زیادهروی و نادانی (مرگ خاتون). مولانا میگوید راه بهره بردن از لذتها و نعمتهای جهان (خوردن دانه) بدون نابود شدن (افتادن در دام)، در دو چیز خلاصه میشود:
-
علم: دانشی کامل و همهجانبه، نه دانشی ناقص و سطحی. خاتون فقط ظاهر عمل کنیزک را دید (دانه را دید) اما از «دقیقه» و نکتهی کلیدی آن، یعنی کدو که نماد کنترل و اندازهگیری بود، بیخبر ماند. این علم ناقص او را به کشتن داد. در مسیر معنوی، علم یعنی شناخت کامل خطرات راه و حدود و ثغور هر چیز.
-
قناعت: نیرویی درونی که حرص و آز را مهار میکند. مشکل اصلی خاتون، شهوت سیریناپذیرش بود. اگر او قناعت میورزید، حتی با دیدن آن صحنه نیز عنان اختیار از کف نمیداد. قناعت به معنای زیادهنخواهی و بسنده کردن به قدر کفایت است. این همان معنای آیهی «کُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» است که مولانا چند بیت قبل به آن اشاره میکند.
بنابراین، «علم» و «قناعت» دو بال پرندهای هستند که میتواند با احتیاط از دانههای روی زمین بچیند، بیآنکه در دام صیاد گرفتار شود. «والسلام» در پایان بیت تأکید میکند که راه حل دیگری جز این وجود ندارد.
- والسلام
- و تمام، و دیگر هیچ، حرف آخر همین است
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.