پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۱۱
M5:1411 — مرغ غافل میخورد دانه ز دام / همچو اندر دام دنیا این عوام
M5:1411
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت، مردم عادی و ناآگاه را به پرندهای تشبیه میکند که غافل از تله، سرگرم خوردن دانه است و نمیداند که لذتهای ظاهری دنیا، دامی برای به هلاکت کشاندن اوست.
مولانا در این بیت، داستان کنیزک و خاتون را به یک تمثیل کلیتر پیوند میزند. خاتون، نماد انسانی است که تنها ظاهر اعمال را میبیند و از باطن و حقیقت آن بیخبر است. او مانند «مرغ غافل» است که فریب دانهی لذت (شهوترانی با خر) را میخورد اما از «دام» (خطر مرگبار آن بدون رعایت احتیاط لازم) غافل است.
«عوام» در اینجا به معنای عموم مردم نیست، بلکه به آن دسته از افرادی اشاره دارد که سطحینگر و مقلد هستند و بدون راهنمایی یک «استاد» یا پیر کامل، دست به کارهای معنوی یا دنیوی خطرناک میزنند. دنیای مادی با لذتهای فریبندهاش، همانند دانهای است که برای به دام انداختن این افراد پاشیده شده است. همانطور که پرنده با خوردن دانه در تله گرفتار میشود و جانش را از دست میدهد، انسان غافل نیز با دل بستن به لذایذ زودگذر دنیوی، خود را در معرض هلاکت معنوی و گاه حتی جسمانی قرار میدهد. این بیت هشداری است دربارهی خطر تقلید کورکورانه و ضرورت آگاهی و بصیرت در هر کاری.
- غافل
- بیخبر، ناآگاه، کسی که توجه ندارد
- دام
- تله، وسیلهای برای شکار حیوانات
- عوام
- مردم عادی، در اینجا به معنی افراد سادهلوح و سطحینگر
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.