پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۲۰
M5:1420 — یا چو مستغرق شدی در عشق خر / آن کدو پنهان بماندت از نظر
M5:1420
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت میگوید که چگونه شهوت و حرص شدید، چشم بصیرت انسان را کور میکند و باعث میشود جزئیات حیاتی و ظریف یک موضوع را نبیند و به هلاکت بیفتد.
این بیت در بطن داستان کنیزک و خاتون روایت میشود. کنیزک با استفاده از یک کدو، راهی برای کامجویی از خر یافته بود که به او آسیبی نمیرساند. اما خاتون که مخفیانه او را تماشا میکرد، چنان اسیر شهوت و تقلید ظاهری شد که اصل ماجرا و آن «دقیقهٔ کدو» را ندید. او فقط ظاهر لذتبخش عمل را دید و از باطن خطرناک آن غافل ماند.
مولانا از این داستان نتیجهای عرفانی و اخلاقی میگیرد. «عشق خر» در اینجا نماد دلبستگی کورکورانه به امیال نفسانی و لذات ظاهری دنیاست. وقتی انسان «مستغرق» یا غرق در این امیال میشود، نگاهش سطحی شده و از درک حقایق عمیقتر و ظرافتهای راه باز میماند. او مانند کسی است که از یک استاد، تنها ظاهر کارش را تقلید میکند اما از حکمت و دانش پنهان در آن بیخبر است. این غفلت، که ناشی از حرص و شتابزدگی است، سرانجامی جز هلاکت و تباهی ندارد، همانطور که خاتون با ندیدن کدو، خود را به کشتن داد.
- مستغرق
- غرقشده، فرورفته
- عشق خر
- در اینجا کنایه از شهوت و میل شدید نفسانی
- بماندت
- برای تو ماند، از تو پنهان ماند (فعل کهن)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.