پڑھیے› دفتر ۵› اس گائے کی حکایت جو ایک بڑے جزیرے میں اکیلی رہتی ہے، حق تعالیٰ اس بڑے جزیرے کو نباتات اور پھولوں سے بھر دیتا ہے جو گائے کا چارہ ہوتے ہیں۔ شام تک وہ گائے سب کچھ کھا کر ایک پہاڑ کے ٹکڑے کی طرح موٹی ہو جاتی ہے۔ جب رات ہوتی ہے تو اسے غم اور خوف کی وجہ سے نیند نہیں آتی کہ میں نے سارا صحرا چر لیا، کل کیا کھاؤں گی؟ اس غم سے وہ سوکھ کر خلال کی طرح پتلی ہو جاتی ہے۔ دن ہوتے ہی وہ سارا صحرا گزشتہ دن سے زیادہ سبز اور گھنا دیکھتی ہے؛ دوبارہ کھاتی ہے اور موٹی ہو جاتی ہے، پھر رات کو وہی غم اسے پکڑ لیتا ہے۔ کئی سالوں سے وہ یہی دیکھ رہی ہے لیکن اعتماد نہیں کرتی۔› بیت ۲۸۵۹
M5:2859 — هیچ روزی کم نیامد روزیَم / چیست این ترس و غم و دلسوزیَم؟
M5:2859
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت، زبان حال آن گاوی است که با وجود دریافت روزیِ بیوقفه از جانب خداوند، هر شب از ترس گرسنگیِ فردا دچار اضطراب و اندوه میشود و از خود میپرسد چرا با اینکه هرگز روزیام قطع نشده، باز هم نگرانم؟
این بیت نقطهٔ اوج داستان تمثیلی گاوی است که در جزیرهای سرسبز زندگی میکند. این گاو، که نماد «نفس» انسان است، هر روز تمام علفزار را میچرد و فربه میشود، اما شبهنگام از ترس اینکه فردا چه بخورد، از غصه لاغر و نحیف میگردد. این چرخه سالهاست که تکرار میشود: هر صبح، دشت را پربارتر از دیروز مییابد، اما هرگز به این روند اعتماد نمیکند.
مولانا از زبان این گاو (و در واقع از زبان هر انسان مضطربی) این پرسش کلیدی را مطرح میکند: با اینکه سالهاست روزی من بیکموکاست رسیده، منشأ این ترس و غم بیهوده چیست؟ این بیت، بیاعتمادی و فراموشکاریِ نفس را در برابر لطف و رزاقیتِ بیکران خداوند به تصویر میکشد. غصه خوردن برای آیندهای که هنوز نیامده و نادیده گرفتن تجربههای مکرر از عنایت الهی، همان چیزی است که روح انسان را اسیر و فرسوده میکند.
پیام عرفانی این بیت، دعوت به «توکل» و زیستن در «حال» است. مولانا انسان را فرامیخواند که به جای نگرانی برای آینده (مستقبل)، به گذشته (ماضی) و الطاف مکرری که دیده است بنگرد و دریابد که منبع روزی، لایزال و قابل اعتماد است. این ترس، زاییدهٔ نفس است، نه واقعیتی مبتنی بر تجربه.
- روزی
- رزق، آنچه برای خوردن و معاش مقدر شده است.
- دلسوزی
- در اینجا به معنی نگرانی، غصهخواری و دلواپسی شدید.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.