پڑھیے› دفتر ۵› اسی طرح جبری کو جواب اور اختیار کو ثابت کرنے اور امر و نہی کی صحت کے بیان میں ایک حکایت، اور اس بات کے بیان میں کہ جبری کا عذر کسی ملت میں اور کسی دین میں قابل قبول نہیں اور اس کام کی سزا سے نجات کا باعث نہیں جو اس نے کیا ہے، جیسا کہ ابلیس جبری نے یہ کہہ کر نجات نہیں پائی کہ بما اغویتنی (جس طرح تو نے مجھے گمراہ کیا)۔ اور تھوڑا بہت کی دلیل دیتا ہے۔› بیت ۳۰۷۶
M5:3076 — پس ببستش سخت آن دم بر درخت / میزد او بر پشت و ساقش چوب سخت
M5:3076
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
صاحب باغ، مردی را که به بهانهی تقدیر الهی از باغش دزدی میکرد، به درخت بست و او را به شدت با چوب تنبیه کرد.
این بیت نقطه اوج عملی در حکایت مرد جبری و صاحب باغ است. پس از آنکه دزد، عمل خود را به «تقدیر الهی» و «باغ خدا» نسبت میدهد و از خود سلب مسئولیت میکند، صاحب باغ تصمیم میگیرد با منطق خود او پاسخش را بدهد.
بستن و زدن مرد، پاسخی فیزیکی به یک ادعای فلسفی است. صاحب باغ استدلال نمیکند، بلکه شرایطی را فراهم میآورد که جبری بودن ادعای دزد را در عمل به چالش بکشد. این تنبیه، مقدمهای است برای بیتهای بعدی که در آن صاحب باغ نیز کار خود را به «چوب خدا» و «بندهی خدا» نسبت میدهد و به این ترتیب، پوچ بودن استدلال جبری را برای فرار از مسئولیت آشکار میسازد. خشونت صحنه، شدت مخالفت مولوی را با این نوع سفسطه نشان میدهد که در آن فرد گناه خود را به گردن خدا میاندازد.
- آن دم
- همان لحظه، فوراً
- ساق
- پا، از زانو تا مچ پا
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.