M5:3081 — اختیارات اختیارش هست کرد / اختیارش چون سواری زیر گرد

این بیت در ادامهٔ داستان مردی است که دزدی خود را به تقدیر و جبر الهی نسبت می‌دهد و در نتیجه، صاحب باغ نیز او را به همین بهانه کتک می‌زند. دزد سرانجام از عقیدهٔ جبری خود توبه کرده و به وجود اختیار اعتراف می‌کند. مولانا در اینجا به توضیح رابطهٔ پیچیدهٔ میان اختیار انسان و ارادهٔ خداوند می‌پردازد.

مصراع اول تأکید می‌کند که توانایی انتخاب و ارادهٔ ما (اختیارات)، خود آفریدهٔ ارادهٔ مطلق خداوند (اختیارش) است. این یعنی اختیار ما امری مستقل و جدا از خداوند نیست، بلکه خداوند این توانایی را در وجود ما نهاده است. این دیدگاه، نه جبر مطلق است (که انسان هیچ اراده‌ای ندارد) و نه تفویض مطلق (که انسان کاملاً به خود واگذاشته شده است).

مصراع دوم این ایده را با یک تصویر روشن می‌کند: ارادهٔ خداوند مانند سوارکاری است که در گرد و غبار حرکت اسب پنهان شده است. «گرد» در اینجا همان اعمال و انتخاب‌های ما انسان‌هاست. ما در زندگی روزمره، انتخاب‌ها و تلاش‌های خود را می‌بینیم، اما آن ارادهٔ برتری که این توانایی انتخاب را به ما داده و بر کل صحنه حاکم است، از دید ما پنهان می‌ماند. ما اسب را می‌بینیم که می‌تازد (یعنی افعال خودمان)، اما سوار (ارادهٔ الهی) را در غبار حاصل از این تاخت و تاز گم می‌کنیم. در واقع، حرکت اسب بدون سوار ممکن نیست، همان‌طور که اختیار ما بدون ارادهٔ خالق وجود ندارد.