پڑھیے› دفتر ۵› اسی طرح جبری کو جواب اور اختیار کو ثابت کرنے اور امر و نہی کی صحت کے بیان میں ایک حکایت، اور اس بات کے بیان میں کہ جبری کا عذر کسی ملت میں اور کسی دین میں قابل قبول نہیں اور اس کام کی سزا سے نجات کا باعث نہیں جو اس نے کیا ہے، جیسا کہ ابلیس جبری نے یہ کہہ کر نجات نہیں پائی کہ بما اغویتنی (جس طرح تو نے مجھے گمراہ کیا)۔ اور تھوڑا بہت کی دلیل دیتا ہے۔› بیت ۳۰۸۳
M5:3083 — حاکمی بر صورت بیاختیار / هست هر مخلوق را در اقتدار
M5:3083
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
هر مخلوقی قدرتی دارد که میتواند با آن بر دیگران یا اشیاء چیره شود، اما این قدرت در ظاهر خود را به شکل بیاختیاری و انفعال نشان میدهد تا بتواند دیگری را تحت تأثیر قرار دهد.
این بیت در میانهٔ بحث پیچیدهٔ مولانا دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. او توضیح میدهد که خداوند به هر مخلوقی نوعی «اختیار» یا قدرت تأثیرگذاری بخشیده است. اما این قدرت، اغلب در لفافهای از «بیاختیاری» ظاهری عمل میکند. یعنی یک چیز یا یک شخص، در عین حالی که به نظر میرسد منفعل و بیاراده است، در واقع دارای یک نیروی حاکم و چیره شونده است.
مولانا در ابیات بعدی این مفهوم را با مثال روشن میکند: یک نجار بر چوب «حاکم» است و یک نقاش بر زیبایی که خلق میکند. اما این حاکمیت، در نگاه اول، پنهان است. چوب به ظاهر بیاختیار است، اما قدرت نجار آن را به شکلی که میخواهد درمیآورد. این «بیاختیاریِ ظاهری» در واقع ابزاری است برای اعمال قدرت و اختیار حقیقی. در سطح عمیقتر، مولانا به این نکته اشاره دارد که اختیار انسان نیز در برابر قدرت مطلق الهی چنین حالتی دارد: به نظر میرسد ما فاعل هستیم، اما در نهایت، قدرت برتر و حاکم اصلی، خداوند است که اختیار ما را همچون ابزاری در دست دارد.
- اقتدار
- قدرت، توانایی، چیرگی
- بر صورت
- به شکلِ، در ظاهرِ
- حاکمی
- یک قدرت حاکم، یک نیروی فرمانروا
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.