M2:1724 — ای فدای تو همه بزهای من / ای بیادت هیهی و هیهای من

هذا البيت هو ذروة المناجاة الصادقة والبسيطة التي يناجي بها الراعي ربّه. في الأبيات السابقة، عرض على الله خدمات مادية من منطلق حبّه الفطري: أن يغسل ثيابه، ويقتل قمله، ويحضر له الحليب، ويدلّك قدميه. أما هنا، فيقدم أمرين أكثر عمقًا وجوهرية.

أولًا، يقدم «جميع معزتي» كفداء. بالنسبة لراعٍ، الماعز ليست مجرد ممتلكات، بل هي مصدر رزقه وحياته كلها. إنها أثمن ما يملك، وهو على استعداد للتضحية بها حبًا في الله. ثانيًا، وهو الأهم، يقول إن صرخاته التي يطلقها لرعي القطيع – «هيهي وهيهـاي» (وهي أصوات الرعاة في عملهم) – ليست مجرد أصوات عشوائية، بل هي في جوهرها ذكرٌ لله. بهذا يربط عمله الدنيوي بعبادته، محوّلًا كل حركة وصوت في حياته اليومية إلى صلاة وتوجّه إلى المحبوب.

هذا التعبير عن الحب الخالص هو ما سيوبّخ اللهُ موسى لاحقًا على رفضه. فالله، كما سيوضح الرومي، لا ينظر إلى قوالب العبادة وأشكالها الخارجية، بل إلى صدق القلوب وحرارة الشوق فيها. مناجاة الراعي، رغم بساطتها الظاهرية ومخالفتها للاهوت التنزيهي، كانت في حقيقتها تعبيرًا عن أقصى درجات الإخلاص والتفاني.

این بیت در میانهٔ مناجات چوپانی ساده‌دل با خداوند قرار دارد. او پیش از این، عشق خود را با پیشنهاد خدمت‌های جسمانی و مادی به خدا ابراز کرده است؛ کارهایی مانند شانه کردن مو، شستن لباس و بوسیدن دست و پای خدا. این خدمات، گرچه از دیدگاه کلامی و الهیات رسمی «کفرآمیز» به نظر می‌رسند، اما در واقع تنها راهی هستند که شبان برای بیان نهایت محبت و صمیمیت خود می‌شناسد. او با زبان و تصاویری سخن می‌گوید که از زندگی روزمره‌اش برآمده است.

در این بیت، او به اوج این ابراز عشق می‌رسد و دو چیز را فدای معشوق می‌کند: دارایی و هستی خود. «همه بزهای من» نماد تمام سرمایه و مایملک مادی اوست. او حاضر است عزیزترین داشته‌هایش را در راه معبود قربانی کند. بخش دوم، «هیهی و هیهای من»، به آواها و فریادهایی اشاره دارد که او برای راندن و هدایت گله سر می‌دهد. این صداها عصارهٔ کار، هویت و جوهر زندگی یک چوپان است. وقتی می‌گوید این فریادها نیز به یاد توست، در واقع اعلام می‌کند که تمام وجود و جوهرهٔ کار و زندگی‌اش وقف یاد معشوق است و از او جدا نیست.

مولانا با این تصویر، عشق خالص و بی‌واسطه‌ای را به نمایش می‌گذارد که در قید آداب و الفاظ نیست. این عشق، گرچه در ظاهر خام و «اشتباه» است، اما در باطن آنچنان صداقتی دارد که به گفتهٔ خود مولانا در ابیات بعدی، نزد خداوند از صدها عبادت عالمانه و آداب‌دانانه مقبول‌تر است. این بیت مقدمه‌ای است برای درسی بزرگ‌تر که خداوند بعداً به موسی می‌دهد: «ما برون را ننگریم و قال را / ما درون را بنگریم و حال را».