M2:1770 — ملتِ عشق از همه دینها جداست / عاشقان را ملت و مذهب خداست

این بیت، نقطه‌ی اوج پاسخی است که خداوند به موسی در داستان شبان می‌دهد. موسی چوپان را به خاطر عبارات ساده و به ظاهر کفرآمیزش سرزنش کرده بود، اما خداوند به او می‌آموزد که معیارهای عشق الهی با معیارهای شریعت ظاهری متفاوت است.

مولانا «ملت عشق» را به عنوان یک راه و آیین مستقل معرفی می‌کند که از تمام «دین‌ها»ی دیگر، یعنی نظام‌های فقهی و کلامی و مناسک رسمی، جداست. این جدایی به معنای نفی دین نیست، بلکه به معنای رفتن به ورای صورت و رسیدن به جانِ دین است. همان‌طور که کسی که به درون کعبه رسیده، دیگر نیازی به جستجوی جهت قبله ندارد (بیت ۱۷۶۸)، عاشقی که به وصال حقیقت رسیده، در بند آداب و رسوم ظاهری نیست.

مصرع دوم این ایده را کامل می‌کند: «عاشقان را ملت و مذهب خداست». این یعنی مرجع و قانون برای عاشق، نه کتاب‌های فقهی یا دستورالعمل‌های عالمان، بلکه خودِ خداوند و رابطه‌ی بی‌واسطه‌ای است که با او دارد. عشق، خود، شریعت خویش را می‌آفریند. از این دیدگاه، خطای لفظی شبان که از سوز عشق برمی‌خاست، از صدها عبادت صحیح اما بی‌روح، به خداوند نزدیک‌تر بود.