O'qish› Daftar 2› Cho‘ponning uzriga nisbatan Musoga alayhissalomga vahiy kelishi› Bayt 1780
M2:1780 — یک قدم چون رخ ز بالا تا نشیب / یک قدم چون پیل رفته بر وریب
M2:1780
Ma'no · به زبانِ تو — Sizning tilingiz · AI
این بیت، حرکت نامنظم و پریشان چوپان را در بیابان توصیف می‌کند که گام‌هایش گاهی مستقیم و بلند و گاهی کج و مورب بود و نشان از آشفتگی درونش داشت.
این بیت بخشی از توصیف مولانا از جستجوی موسی به دنبال چوپان است. پس از آنکه خداوند موسی را به خاطر توبیخ چوپانِ عاشق، عتاب می‌کند، موسی شتابان برای یافتن او به بیابان می‌رود. رد پای چوپان بر روی شن‌ها، حکایت از آشفتگی و شوریدگی حال او دارد.
مولانا برای به تصویر کشیدن این آشفتگی، از استعارهٔ مهره‌های شطرنج استفاده می‌کند. حرکت چوپان منظم و در یک خط مستقیم نیست. یک قدم او مانند «رخ» است که در شطرنج مستقیم و عمودی حرکت می‌کند؛ گویی چوپان از یک بلندی با یک گام بلند به پایین پریده است. قدم دیگرش اما مانند «پیل» (فیل یا اسقف در شطرنج) است که حرکتی «اُریب» و کج دارد و نشان از تلوتلو خوردن و حرکت در مسیری نامشخص است.
این تصویرسازی، آشفتگی روحی چوپان را به حرکات فیزیکی او پیوند می‌زند. او در حال فرار از ملامت موسی و در عین حال، غرق در حال معنوی خویش است. این گام‌های نامنظم، هم نماد سرگشتگی و هم نماد حرکتی است که از منطق عقل عادی پیروی نمی‌کند، بلکه تابع شور و جذبهٔ درونی است.
- رخ
- یکی از مهره‌های شطرنج که مستقیم (عمودی و افقی) حرکت می‌کند.
- نشیب
- سرازیری، پستی، جای پست.
- پیل
- مهرهٔ فیل در شطرنج که به صورت مورب و کج حرکت می‌کند.
- وریب
- کج، مورب، اُریب.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.