M2:2615 — گفت بیدارم چرا کردی بجد / راست گو با من مگو بر عکس و ضد

این بیت لحظه‌ی رویارویی مستقیم معاویه با ابلیس و اوج شگفتی و سوءظن اوست. معاویه، که خلیفه‌ای زیرک و دنیادیده است، بلافاصله متوجه یک تناقض بنیادین می‌شود: ابلیس، که ذات و کارش گمراه کردن انسان و بازداشتن او از عبادت است، چرا باید برای برپایی نماز، که ستون دین است، کسی را بیدار کند؟

پرسش معاویه، «چرا بیدارم کردی؟» صرفاً یک سؤال ساده نیست، بلکه بازجویی از یک امر محال و غیرطبیعی است. او می‌داند که در عالم معنا، هر وجودی مطابق با ذات خود عمل می‌کند. عمل ابلیس (بیدار کردن برای نماز) با ذات او (شرارت و فریب) در تضاد کامل است. به همین دلیل معاویه با قید «بجد» (با جدیت و اصرار) بر این تناقض تأکید می‌کند و می‌فهمد که پشت این عمل ظاهراً خیر، حتماً نیتی شرورانه و فریبی بزرگ‌تر پنهان است.

درخواست او، «راست گو... مگو بر عکس و ضد»، نشان‌دهنده‌ی آگاهی او از ماهیت فریبکارانه‌ی شیطان است. او می‌داند که سخن ابلیس معمولاً «عکس» حقیقت و «ضد» آن چیزی است که به نظر می‌رسد. این بیت، صحنه را برای گفتگوی عمیق بعدی آماده می‌کند که در آن مولانا از زبان ابلیس، یکی از پیچیده‌ترین و ظریف‌ترین دام‌های نفسانی را آشکار می‌سازد: چگونه شیطان می‌تواند از طریق یک عمل خیر، انسان را به شری بزرگ‌تر گرفتار کند.