M2:2647 — هر حسد از دوستی خیزد یقین / که شود با دوست غیری همنشین

در این بخش از مثنوی، ابلیس در حال پاسخ دادن به معاویه و توجیه عصیان خود است. او ادعا می‌کند که سرپیچی‌اش از فرمان سجده بر آدم، ریشه در انکار و کفر (جحود) نداشته، بلکه ناشی از حسادتی بوده که خود آن حسادت از شدت عشق و دوستی‌اش با خداوند برخواسته است.

مولانا از زبان ابلیس یک استدلال روانشناختی و عرفانی پیچیده را مطرح می‌کند. طبق این دیدگاه، حسادت در واقع نوعی غیرت عاشقانه است. عاشق حقیقی تحمل دیدن رقیب یا «غیر» را در کنار معشوق خود ندارد. از نظر ابلیس، آدم همان «غیر» بود که می‌خواست میان او و معشوق ازلی‌اش، یعنی خداوند، قرار گیرد. بنابراین، سجده نکردن او نه یک عمل از روی تکبر، بلکه واکنشی از سر غیرت و محافظت از حریم رابطۀ عاشقانه‌اش با حق بوده است.

این بیت، مقدمه‌ای است برای ابیات بعدی که در آن ابلیس عشق خود را به یک بازی تشبیه می‌کند که در آن «مات» معشوق شده و حتی در دل بلا و عذاب نیز، لذت توجه او را می‌چشد. مولانا با این تصویرسازی، به جای ارائه یک چهرۀ صرفاً شرور از ابلیس، او را به عنوان نمادی از عاشقی مطرود و غیور به نمایش می‌گذارد تا مفاهیم عمیق‌تری چون عشق، غیرت، قضا و قدر الهی را بکاود.