O'qish› Daftar 2› Gʻulomning oʻzining pokiza gumoni tufayli doʻstining rostgoʻyligi va vafochiligi haqida qasam ichishi› Bayt 959
M2:959 — گفت شاها بی قنوط عقل نیست / گر تو فرمایی عرض را نقل نیست
M2:959
Ma'no · به زبانِ تو — Sizning tilingiz · AI
غلام به پادشاه می‌گوید: «ای پادشاه، اگر شما بگویید که اعمال ما (که مانند عرض هستند) به جهان دیگر منتقل نمی‌شوند و نتیجه‌ای ندارند، عقل چاره‌ای جز ناامیدی و یأس نخواهد داشت.»
این بیت بخشی از گفتگوی فلسفی میان یک غلام و پادشاه دربارهٔ ماهیت «عَرَض» (پدیده‌های ناپایدار و گذرا) و «جوهر» (ذات پایدار) است. غلام تا اینجا استدلال کرده که اعمال انسان، گرچه در ظاهر مانند «عرض» گذرا هستند، اما نتایج پایدار و «جوهری» در جهان دیگر به بار می‌آورند. پادشاه در بیت قبلی (۹۵۸) سخنان او را به تمسخر گرفته و آن را به قربانی کردن «سایهٔ بز» به جای خود بز تشبیه کرده است؛ یعنی کلام غلام را بی‌ارزش و بی‌اساس خوانده است.
در این بیت، غلام با احترام اما قاطعانه پاسخ می‌دهد. او می‌گوید: «ای پادشاه، اگر فرمان شما این باشد که عرض‌ها (اعمال ما) به جهان باقی منتقل نمی‌شوند و در آنجا به صورت پاداش یا کیفر ظاهر نمی‌گردند، در این صورت عقل انسانی به ناامیدی مطلق می‌رسد.» به عبارت دیگر، اگر اعمال ما هیچ نتیجهٔ ماندگاری نداشته باشند، کل نظام معنایی دین و اخلاق و امید به معاد فرو می‌ریزد و انسان دچار یأس فلسفی می‌شود. این استدلال، هستهٔ اصلی بحث معاد و مسئولیت‌پذیری انسان در برابر اعمالش را هدف قرار می‌دهد.
- قنوط
- ناامیدی، یأس شدید، دلسردی
- عرض
- در فلسفه اسلامی، ویژگی ناپایدار و غیرذاتی یک چیز؛ در اینجا کنایه از اعمال و افعال انسان در این دنیاست که گذرا به نظر می‌رسند.
- نقل
- انتقال، جابجایی؛ در اینجا به معنای انتقال یافتن به جهان دیگر و تبدیل شدن به صورتی باقی در روز حشر است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.