M2:17 — گرچه یک مو بُد گنه کو جسته بود / لیک آن مو در دو دیده رسته بود
M2:17
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
Adam's single act of disobedience, though seemingly small, was catastrophic because it directly obscured his spiritual vision.
This couplet explains the gravity of Adam's fall from grace. Rumi uses a powerful and precise metaphor: a single hair. In the grand scheme of things, a hair is tiny and insignificant. Adam's sin—eating the forbidden fruit—might also seem like a small transgression.
However, Rumi immediately reframes the issue by changing the location of the hair. A hair on your arm is nothing, but a hair that has grown inside your eye is an immense and painful obstruction. It blocks all vision. The following line (M2:18) makes this explicit: "Adam was the eye of the ancient light; a hair in the eye is a mighty mountain."
The point is not the objective size of the sin, but its relationship to the sinner. For a being of pure spiritual perception like Adam, whose very essence was to be the "eye" through which God's light saw the world, even the slightest deviation was a total eclipse. The sin wasn't an external act but an internal clouding of his essential nature, blinding him to the divine presence he once knew.
- مو
- Hair. Used metaphorically in Persian to mean something extremely small, fine, or insignificant.
- بُد
- An archaic or poetic form of 'بود' (bud), meaning 'was'.
- جسته بود
- Literally 'had jumped' or 'had sprung forth.' In this context, it means the sin that he had committed or that had arisen from him.
- دیده
- Eye; vision. A key term in Rumi's work, often referring not just to the physical organ but to the faculty of spiritual insight or perception.
- رسته بود
- Had grown, had sprouted. From the verb 'rastan' (to grow, to be delivered/saved). The primary meaning here is 'to grow,' creating the powerful image of the hair sprouting inside the eye.
گناه آدم (ع) اگرچه در ظاهر کوچک بود، اما چون در برابر دیدهی حقبین او قرار گرفت، مانعی عظیم برای دیدن حقیقت شد و پیامدهای بزرگی به دنبال داشت.
مولانا در اینجا برای توضیح پیامدهای خطای حضرت آدم از یک تمثیل بسیار دقیق و زیبا استفاده میکند. گناه آدم، یعنی خوردن از میوهی ممنوعه، شاید در مقیاس انسانی عملی کوچک به نظر برسد؛ به اندازهی یک تار مو. اما اهمیت و تأثیر هر عملی به جایگاه فاعل آن بستگی دارد.
نکتهی اصلی اینجاست که این «موی گناه» در کجا روییده بود: «در دو دیده». یک تار مو اگر روی دست یا بازو باشد، شاید اصلاً به چشم نیاید و اهمیتی نداشته باشد. اما همان تار موی ناچیز، اگر در چشم انسان برود، تمام دنیا را تیره و تار میکند، بینایی را مختل میسازد و دردی عظیم ایجاد میکند. آدم (ع) «دیدهی نور قدیم» بود؛ یعنی چشم او به نور ازلی خداوند باز بود و از مقربان درگاه حق به شمار میرفت. برای چنین دیدهی حساسی، کوچکترین مانع، حکم کوهی بزرگ را دارد و حجابی عظیم میان او و آن نور مطلق میشود.
بنابراین، مولانا تأکید میکند که بزرگی یا کوچکی گناه امری نسبی است. برای اولیای خدا و کسانی که در بالاترین مرتبهی قرب قرار دارند، کوچکترین غفلت یا لغزش، پیامدهای بسیار سنگینی دارد، زیرا شفافیت و حساسیت «چشم» معنوی آنها را خدشهدار میکند. این بیت در واقع مقدمهای است برای بیت بعدی که میگوید: «بود آدم دیدهی نور قدیم / موی در دیده بود کوه عظیم».
- بُد
- بود (شکل قدیمی فعل بودن)
- کو
- که او
- جسته بود
- مرتکب شده بود، انجام داده بود
- لیک
- لیکن، اما، ولی
- رسته بود
- روییده بود، رشد کرده بود
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.