اقرأ› دفتر ٢› وحي أتى موسى عليه السلام في عذر ذلك الراعي› بيت ١٧٨١
M2:1781 — گاه چون موجی بر افرازان عَلَم / گاه چون ماهی روانه بر شکم
M2:1781
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
این بیت، حالت پریشان و آشفتهٔ چوپان را در بیابان توصیف می‌کند که در جستجوی او، موسی رد پاهایش را دنبال می‌کند؛ گاهی بلند می‌شد و می‌دوید و گاهی بر زمین می‌افتاد و خود را می‌کشید.
این بیت بخشی از داستان موسی و شبان است. پس از آنکه خداوند موسی را به خاطر توبیخ کردن چوپانِ عاشق سرزنش می‌کند، موسی پشیمان شده و برای یافتن و دلجویی از او، به بیابان می‌شتابد. مولانا در این بیت و ابیات اطراف آن، حال آشفتۀ چوپان را پس از رانده شدن از درگاه حق (به زعم خودش) به تصویر می‌کشد.
حرکات او دیگر عادی نیست؛ رد پاهایش نشان از یک روح شوریده و بی‌قرار دارد. مولانا این آشفتگی را با دو تصویر متضاد بیان می‌کند:
-
«گاه چون موجی برافرازان علم»: گاهی مانند موجی که سر برمی‌آورد و قد می‌کشد، برمی‌خاست و می‌دوید. این تصویر بیانگر لحظات هیجان، امید یا شاید خروشی از درد درونی اوست.
-
«گاه چون ماهی روانه بر شکم»: و گاهی دیگر، همچون ماهی که بر خشکی افتاده و بر شکم می‌خزد، از فرط غم و ناتوانی بر زمین می‌افتاد و خود را روی خاک می‌کشید. این تصویر نهایت ضعف، ناامیدی و افتادگی او را نشان می‌دهد.
این دوگانگی در حرکت، نمادی از تلاطم شدید روحی چوپان است؛ او میان اوج و حضیض، میان خروش و فروپاشی در نوسان است و این همان حالی است که موسی با دنبال کردن رد پاهایش درک می‌کند.
- برافرازان
- درحال برافراشتن، بلندکننده
- عَلَم
- پرچم، درفش؛ در اینجا کنایه از قد برافراشتن و سر بلند کردن است.
- روانه بر شکم
- روی شکم راه رفتن، خزیدن
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.