اقرأ› دفتر ٢› تضرع معاوية إلى حضرة الحق تعالى من إبليس وطلب النصرة› بيت ٢٧١٤
M2:2714 — از بهشت انداختش بر روی خاک / چون سمک در شست او شد از سماک
M2:2714
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
معاویه در شکایتش به خدا می‌گوید که ابلیس چنان قدرتی دارد که حتی آدم را از مقام والای بهشتی‌اش به زمین خاکی کشاند، همان‌طور که یک ماهیگیر، ماهی را از اوج آسمان به دام می‌اندازد.
این بیت بخشی از مناجات و شکایت معاویه به درگاه خداوند از دست وسوسه‌ها و نیرنگ‌های ابلیس است. معاویه برای نشان دادن قدرت فریبندگی شیطان، به داستان هبوط آدم اشاره می‌کند.
مولانا در اینجا از یک تصویرسازی بسیار زیبا و هوشمندانه استفاده می‌کند. او آدم را در مقام بهشتی‌اش به «سِماک» تشبیه می‌کند که نام دو ستاره‌ی درخشان در آسمان است و نماد اوج و بلندی مقام معنوی اوست. ابلیس نیز همچون یک صیاد، با «شست» (قلاب ماهیگیری) فریب خود، این «سَمَک» (ماهی) را که همان آدم باشد، از اوج آسمان (سماک) به پایین کشید و بر زمین (خاک) انداخت. بازی کلامی میان «سمک» و «سماک» که از نظر نوشتاری و آوایی نزدیک هستند، قدرت این تصویر را دوچندان می‌کند.
نکته‌ی اصلی در این بیت، بیان عجز معاویه (و نوع بشر) در برابر مکری است که حتی توانست آدم، برگزیده‌ی خدا و داننده‌ی «علم الاسماء» را از بهشت به زمین آورد. این بیت، درماندگی انسان را در برابر وسوسه‌های نفس و شیطان به تصویر می‌کشد و زمینه‌ساز استمداد و یاری خواستن از خداوند است.
- سماک
- نام دو ستاره‌ی بسیار روشن در آسمان؛ در اینجا نماد اوج و مقام بلند بهشتی آدم است.
- شست
- قلاب ماهیگیری؛ در اینجا کنایه از دام و فریب ابلیس است.
- سمک
- ماهی؛ در اینجا استعاره از حضرت آدم است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.