M2:2743 — چون شود از رنج و علت دل سلیم / طعم کذب و راست را باشد علیم

این بیت در ادامه‌ی گفتگوی معاویه با ابلیس می‌آید. معاویه می‌پرسد که چگونه می‌توان راست را از دروغ تشخیص داد. ابلیس، با استناد به حدیث نبوی، پاسخ می‌دهد که صدق و راستی در دل آرامش و طمأنینه ایجاد می‌کند، در حالی که دروغ و کذب، آشفتگی و تردید به همراه دارد.

مولانا این تشخیص را به حس چشایی تشبیه می‌کند. همان‌طور که زبان سالم طعم شیرین و تلخ را به سادگی از هم بازمی‌شناسد، دلِ سالم نیز «طعم» حقیقت و دروغ را درک می‌کند. اما اگر دل، مانند بدن، بیمار شود (مثلاً به بیماری حرص، هوس یا کینه دچار گردد)، این حس تشخیص معنوی را از دست می‌دهد. همان‌طور که فرد سرماخورده مزه‌ی غذا را نمی‌فهمد، دلِ بیمار نیز فریب دروغ را می‌خورد و از شنیدن حقیقت گریزان است.

بنابراین، شرط اصلی برای داشتن این بصیرت و توانایی تشخیص، سلامت و پاکی باطن است. وقتی دل از رنج‌ها و علت‌های نفسانی شفا یابد، به طور طبیعی به حقیقت‌شناسی آگاه و دانا می‌گردد.