M2:53 — ای صفاتت آفتاب معرفت / و آفتاب چرخ بند یک صفت

Bait ini adalah puncak dari pujian Rumi kepada Tuhan, yang menjadi tujuan dari perjalanan spiritual yang ia jelaskan di ayat-ayat sebelumnya. Setelah membedakan antara indra jasmani yang terbatas (ḥiss-e abdān) dan indra rohani (ḥiss-e jān), Rumi kini berpaling kepada Sumber dari segala cahaya dan pengetahuan.

Ia menggambarkan Sifat-Sifat Tuhan sebagai "mentari makrifat" (âftâb-e maʿrefat), yaitu matahari sejati yang sinarnya adalah pengetahuan batiniah yang mencerahkan jiwa. Matahari ini bukanlah benda fisik, melainkan sumber dari segala realitas dan pemahaman yang hakiki. Cahayanya memberi makan "indra jiwa" yang sebelumnya disebut Rumi.

Kemudian, Rumi membuat perbandingan yang kuat: matahari fisik yang begitu agung dan menjadi pusat tata surya kita, ternyata tidak ada apa-apanya jika dibandingkan dengan keagungan Tuhan. Matahari di langit hanyalah "hamba" atau "tawanan" (band) dari satu saja dari sekian banyak Sifat Ilahi. Ini adalah cara puitis untuk menyatakan betapa tak terhingga dan tak terbayangkannya esensi Tuhan (Zat) jika satu Sifat-Nya saja sudah mampu memanifestasikan sesuatu yang begitu dahsyat seperti matahari. Bait ini mengundang pembaca untuk mengalihkan pandangan dari ciptaan yang tampak menuju Pencipta yang tak tampak namun merupakan Realitas yang sesungguhnya.

این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین، خطاب به خداوند یا انسان کامل به عنوان مظهر اوست. مولانا پس از آنکه «حس جان» را به خورشیدی معنوی تشبیه کرد که روح از آن تغذیه می‌کند، اکنون به سرچشمهٔ اصلی آن خورشید اشاره می‌کند.

مصرع اول، «ای صفاتت آفتاب معرفت»، بیان می‌کند که صفات الهی (مانند علم، قدرت، حیات، نور) خودشان منبع و خورشیدِ روشنگرِ تمام معرفت‌ها و شناخت‌های حقیقی هستند. هر شناختی که روح به دست می‌آورد، پرتوی از این خورشید است.

مصرع دوم، «و آفتاب چرخ بند یک صفت»، این معنا را با یک مقایسهٔ شگفت‌انگیز به اوج می‌رساند. خورشید فیزیکی که در آسمان می‌چرخد و تمام جهان مادی را روشن می‌کند و منبع حیات است، با تمام عظمتش، تنها «بنده» و اثری کوچک از یکی از آن صفات بی‌شمار الهی است. برای مثال، صفت «نور» خداوند چنان بی‌کران است که خورشید آسمان در برابر آن همچون ذره‌ای ناچیز است. این بیت عظمت عالم معنا را در برابر عالم ماده به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که آن «آفتاب»ی که جان از آن می‌چرد، بسیار فراتر و قدرتمندتر از خورشید حسی است.