Oxu› Dəftər 1› Xristianları təəssübkeşliklə öldürən yəhudi padşahının hekayəsi› Beyt 340
M1:340 — صد هزاران مؤمنِ مظلوم کُشت / که پناهم دینِ موسی را و پُشت
M1:340
شرحِ سروش — onun Məsnəvi mühazirələrinin səs yazılarından
این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: او صدها هزار مؤمن مظلوم را کُشت، با این ادعا که «من دین موسی را پناه و پشتیبانم». معنا: این بیت به شاهی ستمگر اشاره دارد که به بهانهٔ حمایت از دین موسی، مؤمنان بی‌گناه را قتل‌عام می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ادعاهای دینی می‌توانند پوششی برای ظلم و کبر شوند.
شرح
این بیت، ادامهٔ بحث پیشین دربارهٔ قاضی رشوت‌خوار است و نشان می‌دهد که چگونه وقتی دل آلوده به طمع یا کبر شود، حقیقت را از دست می‌دهد. مولانا اینجا به شاهی اشاره می‌کند که «از حقد جهودانه چنان گشت احول»؛ یعنی از سرِ کینه و تعصب کور، بیناییِ باطنی‌اش کژ شد و دیگر نتوانست ظالم را از مظلوم تمیز دهد. او به بهانهٔ «پناهم دین موسی را و پشت» — که ادعایی مقدس است — صدها هزار مؤمن مظلوم را قتل‌عام می‌کند. اینجاست که می‌بینیم ادعاهای دینی چگونه می‌توانند دستاویزی شوند برای توجیه خونریزی و بیداد.
من قبلاً هم اشاره کرده‌ام که مولانا گاهی در کلامش از «آناکرونیزم» (ناهماهنگی زمانی) استفاده می‌کند، و این نه نقص است و نه اشتباه؛ بلکه ابزاری برای رساندن معنای عمیق‌تر است. در ادامهٔ همین ماجرا، وزیرِ این شاه را «گبر» می‌خواند. گبر در اصطلاح عمومی به زرتشتیان گفته می‌شود، اما مولانا آن را به معنای هر کافر یا ناباورِ بدنهاد و مکار به کار می‌برد. او نمی‌خواهد تاریخ‌نگاری کند یا به جزئیات اعتقادی گروه‌های خاص بپردازد؛ بلکه می‌خواهد چهرهٔ پلید کسانی را ترسیم کند که با سوءاستفاده از نام دین، مکر و ستمگری پیشه می‌کنند. اینجا «گبر» دلالت بر خباثتِ درونی و پشتکار در فریب دارد، فارغ از اینکه فرد به کدام دین تاریخی تعلق داشته باشد. پیام اصلی این است: وقتی قلب بیمار باشد، حقایق مقدس نیز به ابزار ستم بدل می‌شوند.
نکات کلیدی
- سوءاستفاده از دین: ادعای حمایت از دین می‌تواند پوششی برای ظلم و قتل‌عام باشد.
- فساد قضاوت: حقد و کبر درونی، توانایی تشخیص حق از باطل را از بین می‌برد.
- تحریف حقیقت: وقتی قلب بیمار باشد، حقایق مقدس نیز ابزار ستم می‌شوند.
- دیدگاه مولانا نسبت به «کافر»: او واژگانی مانند «گبر» را برای اشاره به هر «ناباور بدنهاد» که حقیقت را نمی‌پذیرد، به کار می‌برد، نه فقط گروه‌های خاص.
Sources: d1-s29 · 40:59:00 d1-s29 · 41:58:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: He slaughtered hundreds of thousands of oppressed believers, / claiming: 'I am the refuge and support for the religion of Moses.' Meaning: This verse describes a tyrannical king who, under the guise of defending the religion of Moses, massacres innocent believers, illustrating how religious claims can become a pretext for oppression and arrogance.
Explanation
This couplet extends the preceding discussion about the corrupt judge, illustrating how a heart tainted by greed or arrogance loses its capacity for truth. Mawlana here speaks of a king who, "from Jewish rancor became so squint-eyed"—meaning his inner vision became warped by malice and bigotry, rendering him incapable of distinguishing the oppressor from the oppressed. Under the guise of "I am the refuge and support for the religion of Moses"—a sacred claim—he massacres hundreds of thousands of innocent believers. This is where we see how religious declarations can become a pretext for bloodshed and tyranny.
As I have often pointed out, Mawlana occasionally employs "anachronism" in his language; this is neither a flaw nor an error, but rather a tool to convey a deeper meaning. Further in this narrative, he refers to the king's vizier as a "gabr." While "gabr" is commonly used for Zoroastrians, Mawlana employs it to mean any wicked or deceitful unbeliever. He is not concerned with historical chronology or the specific doctrinal details of particular groups; rather, he seeks to portray the vile countenance of those who, by misusing the name of religion, engage in cunning and oppression. Here, "gabr" signifies internal malice and persistence in deceit, irrespective of a person's historical religious affiliation. The core message is clear: when the heart is diseased, even sacred truths are twisted into instruments of tyranny.
Key takeaways
- Abuse of Religion: Claims of religious defense can become a pretext for oppression and massacre.
- Corruption of Judgment: Inner malice and arrogance destroy the ability to discern right from wrong.
- Distortion of Truth: When the heart is diseased, even sacred truths are twisted into instruments of tyranny.
- Mawlana's "Unbeliever": Terms like "gabr" are used to denote any "wicked unbeliever" who rejects truth, not specific historical groups.
Sources: d1-s29 · 40:59:00 d1-s29 · 41:58:00
به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
A tyrannical king massacred countless innocent believers, justifying his actions by claiming to be the defender and supporter of the religion of Moses.
This couplet continues the theme of corrupted judgment, showing how a heart filled with arrogance and malice loses its grasp on truth. Rumi describes a king whose inner vision has become "squint-eyed" (ahwal) from bigoted rancor, making him unable to distinguish the oppressed from the oppressor.
Under the sacred-sounding pretext of defending his religion, he commits mass murder. The story illustrates a timeless danger: how claims of piety and religious devotion can be twisted into a justification for bloodshed and tyranny. The king's declaration, "I am the refuge of Moses's faith," becomes a mask for his own prejudice and cruelty.
The core message is that when the heart is diseased by negative qualities like hatred, even holy truths and noble causes can be warped into instruments of oppression. The problem is not the religion itself, but the spiritual sickness of the individual who misuses its name to serve his own ego and agenda.
- مؤمنِ مظلوم
- An oppressed or wronged believer. The term emphasizes the innocence of the victims, who are faithful people suffering injustice.
- پُشت
- Literally 'back,' but here it means support, strength, or backing. The king claims to be the 'backbone' or chief supporter of the faith.
- پناهم
- Literally 'I am the refuge.' It signifies a protector or a safe haven. The king presents himself as the ultimate defender to whom the faith can turn for safety.
此诗节描述了一位暴君，他以捍卫摩西宗教为借口，屠杀无辜的信徒，揭示了宗教主张如何沦为暴行与傲慢的幌子。
这句诗接续了前文关于腐败法官的讨论，阐明了当内心被贪婪或傲慢玷污时，人将如何丧失辨别真相的能力。鲁米在此提到一位国王，“因犹太式的怨恨而变得斜视”——也就是说，由于盲目的仇恨与偏执，他的内视觉变得扭曲，再也无法分清压迫者与受害者。他以“我是摩西之道的庇护与支柱”这一神圣的声明为借口，屠杀了成千上万无辜的信徒。我们于此看到，宗教宣言是如何被用作血腥与暴政的挡箭牌。
正如我之前多次指出的，鲁米有时会在其言辞中使用“时代错置”（anachronism）；这既非瑕疵也非错误，而是为了传达更深层意义的工具。在故事的后续部分，他将这位国王的大臣称为“拜火教徒”（gabr）。虽然“gabr”通常指琐罗亚斯德教徒，但鲁米用它来泛指任何邪恶、奸诈的不信者。他无意于进行历史考证，或深究特定群体的教义细节；他旨在描绘那些滥用宗教之名，行奸计与压迫之实的丑恶嘴脸。在此，“gabr”一词意指内心的邪恶与执迷不悟的欺骗，而与个人具体的历史宗教归属无关。其核心信息十分明确：当心灵染病时，即便是神圣的真理也会被扭曲为暴政的工具。
- پُشت
- 字面意思是“后背”，在此引申为“支持”、“支柱”或“后盾”。
- پناهم
- 由“پناه”（pānah，庇护所）和第一人称单数后缀“-am”构成，意为“我是……的庇护所”。
- مؤمن
- （阿拉伯语借词）信士，信徒，特指信仰一神教（在此语境中为基督教）的虔诚者。
این بیت به پادشاهی ستمگر اشاره دارد که به بهانهٔ حمایت از دین موسی، مؤمنان بی‌گناه را قتل‌عام می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ادعاهای دینی می‌توانند پوششی برای ظلم و کبر شوند.
این بیت، ادامهٔ بحث دربارهٔ قاضی رشوت‌خوار و تأثیر «غرض» بر قضاوت است. مولانا نشان می‌دهد که چگونه وقتی دل به طمع یا کبر آلوده شود، حقیقت را از دست می‌دهد. در اینجا، پادشاهی که «از حقد جهودانه چنان گشت احول»، یعنی از شدت کینه و تعصب کور، بینایی باطنی‌اش را از دست داده و دیگر نمیتواند ظالم را از مظلوم تشخیص دهد.
او به بهانهٔ «پناهم دین موسی را و پشت» — که ادعایی مقدس به نظر میرسد — صدها هزار مؤمن مظلوم را قتل‌عام می‌کند. اینجاست که می‌بینیم چگونه ادعاهای دینی می‌توانند دستاویزی برای توجیه خونریزی و بیدادگری شوند. پیام اصلی این است که وقتی قلب بیمار باشد و تعصب بر آن حاکم شود، مقدسترین حقایق نیز به ابزار ستم تبدیل می‌شوند.
- پُشت
- پشتیبان، حامی، تکیهگاه
- را
- در اینجا به معنی «برای» یا «از برایِ» است (برای دین موسی)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.