Oxu›Dəftər 1
Dəftər 1 · 4013 beyt · 172 bölmə
دفتر اول
Book I
❋ ❋ ❋
- 001 بخش ۱ - سرآغازGiriş 34 beyt
- 002 بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت اوPadşahın xəstə cariyəyə aşiq olması və onu sağaltmaq üçün tədbir görməsi 20 beyt
- 003 بخش ۳ - ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی راHəkimlərin cariyəni müalicə etməkdə aciz qalmaları və padşahın İlahi dərgaha üz tutması, yuxusunda bir övliya görməsi 23 beyt
- 004 بخش ۴ - از خداوند ولیّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بیادبیHər halda ədəb gözləməyə Allahdan uğur diləmək və ədəbsizliyin böyük ziyanlarını bəyan etmək 16 beyt
- 005 بخش ۵ - ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودندPadşahın yuxusunda gördüyü övliya ilə görüşməsi 9 beyt
- 006 بخش ۶ - بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیندPadşahın həkimi xəstənin yanına aparması ki, halına baxsın 42 beyt
- 007 بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزکÖvliyanın cariyənin dərdini anlamaq üçün padşahdan təklik istəməsi 38 beyt
- 008 بخش ۸ - دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاهÖvliyanın dərdini anlaması və onu padşaha ərz etməsi 3 beyt
- 009 بخش ۹ - فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگرPadşahın Samarqanda zərgəri gətirmək üçün elçilər göndərməsi 37 beyt
- 010 بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسدZərgəri öldürməyin və zəhərləməyin ilahi işarə ilə olduğunu, nəfs istəyi və pis təfəkkürlə olmadığını bəyan etmək 25 beyt
- 011 بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکانBaqqal və tutuquşu hekayəsi, tutuquşunun dükanına yağ tökməsi 79 beyt
- 012 بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را میکشت از بهر تعصبXristianları təəssübkeşliklə öldürən yəhudi padşahının hekayəsi 14 beyt
- 013 بخش ۱۳ - آموختن وزیر مکر پادشاه راVəzirin padşaha məkr öyrətməsi 10 beyt
- 014 بخش ۱۴ - تلبیس وزیر با نصاریVəzirin xristianlarla hiylə işlətməsi 15 beyt
- 015 بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر راXristianların vəzirin məkrini qəbul etməsi 8 beyt
- 016 بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر راXristianların vəzirə itaət etməsi 38 beyt
- 017 بخش ۱۷ - قصهٔ دیدن خلیفه لیلی راXəlifənin Leylini görməsi qissəsi 30 beyt
- 018 بخش ۱۸ - بیان حسد وزیرVəzirin həsədini bəyan etmək 9 beyt
- 019 بخش ۱۹ - فهم کردن حاذقان نصاری مکر وزیر راXristianların bilikli olanlarının vəzirin məkrini anlaması 9 beyt
- 020 بخش ۲۰ - پیغام شاه پنهان با وزیرŞahın vəzirə gizli mesajı 4 beyt
- 021 بخش ۲۱ - بیان دوازده سبط از نصاریXristianlardan on iki qəbilənin bəyanı 5 beyt
- 022 بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیلVəzirin İncil hökmlərini qarışdırması 37 beyt
- 023 بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راهBu ixtilafların gedişatda, yoxsa yolun həqiqətində olduğunu bəyan etmək 21 beyt
- 024 بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکرVəzirin bu məkrdəki ziyanını bəyan etmək 28 beyt
- 025 بخش ۲۵ - مکر دیگر انگیختن وزیر در اضلال قومVəzirin qövmü azdırmaq üçün başqa bir məkr törətməsi 16 beyt
- 026 بخش ۲۶ - دفع گفتن وزیر مریدان راVəzirin müridləri rədd etməsi 13 beyt
- 027 بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکنMüridlərin təklikdən çıxmaq üçün hiylə qurması 13 beyt
- 028 بخش ۲۸ - جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمیشکنمVəzirin təklikdən çıxmayacağını söyləməsi 4 beyt
- 029 بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیرMüridlərin vəzirin təklikdə olmasına etirazı 48 beyt
- 030 بخش ۳۰ - نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوتVəzirin təklikdən imtina etmədiyi üçün müridləri ümidsizliyə salması 7 beyt
- 031 بخش ۳۱ - ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجداVəzirin hər bir əmiri ayrı-ayrı vəliəhd təyin etməsi 12 beyt
- 032 بخش ۳۲ - کشتن وزیر خویشتن را در خلوتVəzirin təklikdə özünü öldürməsi 6 beyt
- 033 بخش ۳۳ - طلب کردن امت عیسی علیهالسلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامستİsa əleyhissalam ümmətinin əmirlərdən vəliəhdin kim olduğunu sorması 28 beyt
- 034 بخش ۳۴ - منازعت امرا در ولی عهدیƏmirlərin vəliəhdlik uğrunda mübahisəsi 31 beyt
- 035 بخش ۳۵ - تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیلİncildə zikr olunan Mustafa sallallahu aleyhi və səlləmin sifətini uca tutmaq 13 beyt
- 036 بخش ۳۶ - حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمودİsa dinini məhv etməyə çalışan başqa bir yəhudi padşahının hekayəsi 29 beyt
- 037 بخش ۳۷ - آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برستYəhudi padşahının atəş yandırması və atəşin yanına büt qoyaraq kim bu bütə səcdə etsə, atəşdən qurtular deməsi 14 beyt
- 038 بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتشBir uşağın atəşin içində dil açıb insanları atəşə düşməyə təhrik etməsi 29 beyt
- 039 بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلیالله علیه و سلّم بتَسخر خواندMəhəmməd sallallahu aleyhi və səlləmin adını istehza ilə çəkən kişinin ağzının əyri qalması 11 beyt
- 040 بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهودYəhudi padşahının atəşə qəzəblənməsi 46 beyt
- 041 بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویشYəhudi padşahının istehza etməsi və inkar etməsi, öz yaxınlarının nəsihətini qəbul etməməsi 31 beyt
- 042 بخش ۴۲ - بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیرOvçuların şirə təvəkkül və cəhd etməmək haqqında danışması 4 beyt
- 043 بخش ۴۳ - جواب گفتن شیر نخچیران را و فایدهٔ جهد گفتنŞirin ovçulara cavab verməsi və cəhdin faydasını deməsi 4 beyt
- 044 بخش ۴۴ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر جهد و اکتسابOvçuların təvəkkülü cəhd və qazancdan üstün tutması 4 beyt
- 045 بخش ۴۵ - ترجیح نهادن شیر جهد و اکتساب را بر توکّل و تسلیمŞirin cəhd və qazancı təvəkkül və təslimdən üstün tutması 3 beyt
- 046 بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهادOvçuların təvəkkülü səydən üstün tutması 14 beyt
- 047 بخش ۴۷ - ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکّلŞirin cəhdi təvəkküldən üstün tutması 19 beyt
- 048 بخش ۴۸ - باز ترجیح نهادن نخچیران توکل را بر جهدOvçuların yenidən təvəkkülü cəhddən üstün tutması 8 beyt
- 049 بخش ۴۹ - نگریستن عزراییل بر مردی و گریختن آن مرد در سرای سلیمان و تقریر ترجیح توکّل بر جهد و قلّت فایدهٔ جهدƏzrayılın bir kişiyə baxması və o kişinin Süleymanın sarayına qaçması, təvəkkülün cəhddən üstünlüyünü və cəhdin az faydasını izah etmək 15 beyt
- 050 بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردنŞirin yenidən cəhdi təvəkküldən üstün tutması və cəhdin faydalarını bəyan etməsi 21 beyt
- 051 بخش ۵۱ - مقرر شدن ترجیح جهد بر توکلCəhdin təvəkküldən üstünlüyünün qərarlaşması 6 beyt
- 052 بخش ۵۲ - انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیرOvçuların dovşana şirin yanına getməkdə gecikdiyinə görə irad tutması 2 beyt
- 053 بخش ۵۳ - جواب گفتن خرگوش ایشان راDovşanın onlara cavab verməsi 5 beyt
- 054 بخش ۵۴ - اعتراض نخچیران بر سخن خرگوشOvçuların dovşanın sözlərinə etiraz etməsi 3 beyt
- 055 بخش ۵۵ - جواب خرگوش نخچیران راDovşanın ovçulara cavabı 19 beyt
- 056 بخش ۵۶ - ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستنDovşanın biliyindən bəhs etmək və biliyin fəzilətini, faydalarını bəyan etmək 14 beyt
- 057 بخش ۵۷ - باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او راOvçuların dovşandan fikrinin sirrini yenidən soruşması 4 beyt
- 058 بخش ۵۸ - منع کردن خرگوش از راز ایشان راDovşanın sirlərini onlardan gizlətməsi 10 beyt
- 059 بخش ۵۹ - قصهٔ مکر خرگوشDovşanın məkri qissəsi 27 beyt
- 060 بخش ۶۰ - زیافت تأویل رکیک مگسMilçəyin zəif təfsirinin ziyafəti 9 beyt
- 061 بخش ۶۱ - تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوشŞirin dovşanın gecikməsindən narahat olması 16 beyt
- 062 بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوشDovşanın məkri haqqında yenə də 43 beyt
- 063 بخش ۶۳ - رسیدن خرگوش به شیرDovşanın şirin yanına gəlməsi 7 beyt
- 064 بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوشDovşanın üzr istəməsi 24 beyt
- 065 بخش ۶۵ - جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با اوŞirin dovşana cavab verməsi və onunla getməsi 21 beyt
- 066 بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شودHüdhüd və Süleyman qissəsi, qəza gələndə aydın gözlərin necə kor olduğunu bəyan etmək 19 beyt
- 067 بخش ۶۷ - طعنهٔ زاغ در دعوی هدهدQarğanın Hüdhüdün iddiasına tənəsi 6 beyt
- 068 بخش ۶۸ - جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ راHüdhüdün qarğanın tənəsinə cavab verməsi 7 beyt
- 069 بخش ۶۹ - قصهٔ آدم علیهالسلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویلAdəm əleyhissalam qissəsi və qəzanın onun gözünü açıq qadağaya riayət etməkdən və təfsiri tərk etməkdən kor etməsi 29 beyt
- 070 بخش ۷۰ - پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسیدDovşanın quyunun yanına çatanda şirdən geri çəkilməsi 34 beyt
- 071 بخش ۷۱ - پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوشŞirin dovşandan niyə geri çəkildiyini soruşması 7 beyt
- 072 بخش ۷۲ - نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش راŞirin quyuya baxıb öz əksini və o dovşanı görməsi 35 beyt
- 073 بخش ۷۳ - مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتادDovşanın ovçulara şirin quyuya düşdüyü müjdəsini gətirməsi 18 beyt
- 074 بخش ۷۴ - جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او راOvçuların dovşanın başına toplaşıb onu tərifləməsi 12 beyt
- 075 بخش ۷۵ - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشویدDovşanın ovçulara bununla sevinməyin nəsihətini verməsi 4 beyt
- 076 بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الیالجهاد الاکبر«Kiçik cihaddan böyük cihada qayıtdıq» kəlamının təfsiri 17 beyt
- 077 بخش ۷۷ - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضیالله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضیالله عنهRum elçisinin möminlərin əmiri Ömər raziyallahu anhın yanına gəlməsi və Ömərin kəramətlərini görməsi 25 beyt
- 078 بخش ۷۸ - یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضیالله عنه خفته به زیر درختRum elçisinin möminlərin əmiri Öməri raziyallahu anhı ağacın altında yatarkən tapması 31 beyt
- 079 بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضیالله عنهRum elçisinin möminlərin əmiri Ömərdən raziyallahu anh suallar sorması 34 beyt
- 080 بخش ۸۰ - اضافت کردن آدم علیهالسلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنیAdəm əleyhissalamın «Rəbbim, biz özümüzə zülm etdik» deyərək günahı özünə aid etməsi və İblisin günahını uca Allaha aid etməsi ki, «məni azdırdığın üçün» 29 beyt
- 081 بخش ۸۱ - تفسیر و هو معکم اینما کنتم«Harada olsanız, O sizinlədir» ayəsinin təfsiri 6 beyt
- 082 بخش ۸۲ - سؤال کردن رسول روم از عمر رضیالله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسمRum elçisinin Ömərdən raziyallahu anh ruhların bu cismani su və palçıqla imtahan olunmasının səbəbini soruşması 14 beyt
- 083 بخش ۸۳ - در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوف«Kim Allahla oturmaq istəyirsə, təsəvvüf əhli ilə otursun» mənasında 18 beyt
- 084 بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارتTüccar hekayəsi ki, qəfəsdəki tutuquşusu Hindistandakı tutuquşulara ticarətə gedərkən mesaj verdi 28 beyt
- 085 بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهیİlahi ağılların quş qanadlarının sifəti 12 beyt
- 086 بخش ۸۶ - دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطیXocanın Hindistan tutuquşularını çöldə görməsi və o tutuquşudan mesaj çatdırması 16 beyt
- 087 بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون میخور که صاحبدل اگر زهری خورد آن انگبین باشدFəridəddin Əttarın qüddisə sirruhu «Ey qafil, sən nəfs sahibisən, torpaq və qan içində yaşa, çünki könül sahibi zəhər içsə belə, o bal olar» sözünün təfsiri 12 beyt
- 088 بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیهالسلام کی چه میفرمایی اول تو اندازی عصاSehrbazların Musaya əleyhissalam böyük hörmətlə «Siz əvvəlcə əsanızı atırsınız?» deməsi 34 beyt
- 089 بخش ۸۹ - باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستانTüccarın tutuquşuya Hindistan tutuquşularından gördüklərini yenidən söyləməsi 42 beyt
- 090 بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر ویO tutuquşunun o tutuquşuların hərəkətini eşitməsi və qəfəsdə ölməsi, xocanın ona ağlaması 72 beyt
- 091 بخش ۹۱ - تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیهالسلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطنHəkimin «Səni yoldan döndərən hər şey, istər küfr olsun, istərsə iman, dostdan uzaqlaşdıran hər şey, istər çirkin olsun, istərsə gözəl» sözünün təfsiri, həmçinin hədisin mənası ki, «Səd qeyrətli idi, mən Səddən qeyrətliyəm, Allah isə məndən qeyrətlidir və Onun qeyrəti zahiri və batini iyrənc əməlləri haram etmişdir» 51 beyt
- 092 بخش ۹۲ - رجوع به حکایت خواجهٔ تاجرTüccar hekayəsinə qayıtmaq 11 beyt
- 093 بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مردهTüccar kişinin tutuquşunu qəfəsdən atması və ölmüş tutuquşunun uçması 20 beyt
- 094 بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدنTutuquşunun xoca ilə vidalaşması və uçması 4 beyt
- 095 بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشتنمای شدنXalqın ucalığının və barmaqla göstərilməsinin zərəri 29 beyt
- 096 بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان«Allah nə istəsə, olar» ayəsinin təfsiri 35 beyt
- 097 بخش ۹۷ - داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بینوایی چنگ زد میان گورستانÖmər raziyallahu anh dövründə kasıb bir musiqicinin Allah üçün qəbiristanlıqda çəng çalması qissəsi 38 beyt
- 098 بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لها«Rəbbinizin ömrünüz boyu bəzi günlərdə bəxşişləri vardır, onlara üz tutun» hədisinin bəyanı 62 beyt
- 099 بخش ۹۹ - قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلیالله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامههای تو چون تر نیستAişə raziyallahu anhın Mustafa sallallahu aleyhi və səlləmdən soruşması qissəsi ki, bu gün yağış yağdı, sən qəbiristanlığa gedəndə paltarların niyə islanmadı? 23 beyt
- 100 بخش ۱۰۰ - تفسیر بیت حکیم سنائی رضی الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست، کوههای بلند و دریاهاست»Həkim Sənaidən raziyallahu anh «Can diyarında göylər vardır, dünya göylərinə rəhbərlik edən. Ruh yolunda enişlər və yoxuşlar, uca dağlar və dənizlər vardır» beytinin təfsiri 11 beyt
- 101 بخش ۱۰۱ - در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخره«Baharın soyuqluğunu fürsət bilin» hədisinin mənası 14 beyt
- 102 بخش ۱۰۲ - پرسیدن صدیقه رضیالله عنها از مصطفی صلیالله علیه و سلم کی سر باران امروزینه چه بودSiddiqənin (Allah ondan razı olsun) Peyğəmbər Əleyhissalamdan bugünkü yağışın sirrini soruşması 12 beyt
- 103 بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آنÇəngi qocanın hekayəsinin davamı və xülasəsi 32 beyt
- 104 بخش ۱۰۴ - در خواب گفتن هاتف مر عمر را رضی الله عنه کی چندین زر از بیت المال به آن مرد ده کی در گورستان خفته استPeyğəmbərin yuxuda Ömərə (Allah ondan razı olsun) qəbiristanlıqda yatan o kişiyə Beytülmaldan o qədər qızıl verməyi söyləməsi 9 beyt
- 105 بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمیبینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریحXənnanə sütununun ağlaması, Peyğəmbərimiz üçün minbər düzəldildikdə: “Biz vəz zamanı mübarək üzünüzü görmürük” — deyildiyi zaman Peyğəmbər və səhabələrin o ağlamanı eşitib Peyğəmbərin o sütunla sorğu-cavabı 41 beyt
- 106 بخش ۱۰۶ - اظهار معجزهٔ پیغمبر صلی الله علیه و سلم به سخن آمدن سنگریزه در دست ابوجهل علیه اللعنه و گواهی دادن سنگریزه بر حقیت محمد صلی الله علیه و سلم به رسالت اوPeyğəmbərin möcüzəsinin zühuru: Əbu Cəhlin əlindəki çınqılın danışması və Məhəmmədin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Peyğəmbərliyinə şəhadət verməsi 7 beyt
- 107 بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز دادMüğənninin hekayəsinin davamı və Əmirəlmöminin Ömərin (Allah ondan razı olsun) ona Peyğəmbərin səsi ilə deyilənləri çatdırması 38 beyt
- 108 بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراقÖmərin (Allah ondan razı olsun) onun nəzərini ağlamaq məqamından – yəni varlıqdan – özünü itirmə (istigraq) məqamına çevirməsi 24 beyt
- 109 بخش ۱۰۹ - تفسیر دعای آن دو فرشته کی هر روز بر سر هر بازاری منادی میکنند کی اللهم اعط کل منفق خلفا اللهم اعط کل ممسک تلفا و بیان کردن کی آن منفق مجاهد راه حقست نی مسرف راه هواHər gün hər bazarın başında iki mələyin səsləndirdiyi “Allahım, hər infaq edənə əvəzini ver, Allahım, hər infaq etməyənə zərər ver” duasının təfsiri və bu infaq edənin haqq yolunda cihad edən olması, nəfsin istəyi yolunda israf edən olmaması 21 beyt
- 110 بخش ۱۱۰ - قصهٔ خلیفه کی در کرم در زمان خود از حاتم طائی گذشته بود و نظیر خود نداشتÖz zamanında comərdlikdə Hatəmi-Taidən üstün olan və tayı-bərabəri olmayan xəlifənin hekayəsi 8 beyt
- 111 بخش ۱۱۱ - قصهٔ اعرابی درویش و ماجرای زن با او به سبب قلت و درویشیFəqir ərəbin hekayəsi və yoxsulluq səbəbi ilə arvadının onunla mübahisəsi 12 beyt
- 112 بخش ۱۱۲ - مغرور شدن مریدان محتاج به مدعیان مزور و ایشان را شیخ و محتشم و واصل پنداشتن و نقل را از نقد فرق نادانستن و بر بسته را از بر رستهEhtiyac sahibi müridlərin yalançı iddiaçılara aldanması, onları şeyx, hörmətli və Allaha qovuşmuş hesab etməsi, köçürüləni əsildən, bəzədiləni təbiidən fərqləndirə bilməməsi 19 beyt
- 113 بخش ۱۱۳ - در بیان آنک نادر افتد کی مریدی در مدعی مزور اعتقاد بصدق ببندد کی او کسی است و بدین اعتقاد به مقامی برسد کی شیخش در خواب ندیده باشد و آب و آتش او را گزند نکند و شیخش را گزند کند ولیکن بنادر نادرÇox nadir hallarda müridin yalançı iddiaçıya səmimi qəlbdən inanıb onun kimsə olduğunu düşünməsi və bu inamla şeyxinin yuxuda belə görmədiyi bir məqama çatması, su və alovun ona zərər verməməsi, lakin şeyxinə zərər verməsi, lakin bu çox nadir hallarda baş verir 5 beyt
- 114 بخش ۱۱۴ - صبر فرمودن اعرابی زن خود را و فضیلت صبر و فقر بیان کردن با زنƏrəbin arvadına səbir etməyi əmr etməsi və arvadına səbrin və fəqirliyin fəzilətini izah etməsi 27 beyt
- 115 بخش ۱۱۵ - نصحیت کردن زن مر شوی را کی سخن افزون از قدم و از مقام خود مگو لم تقولون ما لا تفعلون کی این سخنها اگرچه راستست این مقام توکل ترا نیست و این سخن گفتن فوق مقام و معاملهٔ خود زیان دارد و کبر مقتا عند الله باشدQadının ərinə nəsihət etməsi ki, qədəmindən və məqamından artıq danışma, “niyə etmədiyinizi deyirsiniz” (61:2) ayəsinə görə, bu sözlər doğru olsa da, bu sənin təvəkkül məqamın deyil və məqamından və əməlindən artıq danışmaq ziyanlıdır və bu, Allah qatında nifrət olunacaq bir təkəbbürdür 27 beyt
- 116 بخش ۱۱۶ - نصیحت کردن مرد مر زن را کی در فقیران به خواری منگر و در کار حق به گمان کمال نگر و طعنه مزن در فقر و فقیران به خیال و گمان بینوایی خویشتنKişinin arvadına nəsihət etməsi ki, fəqirlərə xor baxma və Allah işinə kamillik gümanı ilə bax, öz yoxsulluq xəyalı və gümanı ilə fəqirliyə və fəqirlərə tənə vurma 23 beyt
- 117 بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابهها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابههای دیگر او راستگوتر باشد و امام باشدHər kəsin öz yerindən hərəkət etməsi, hər kəsin öz varlıq çəmbərəsindən hər kəsi görməsi, mavi tavanın günəşi mavi göstərməsi, qırmızı tavanın qırmızı göstərməsi kimi, tavalar rənglərdən çıxdığı zaman ağarar və bütün digər tavalardan daha doğru sözlü və imam olar 29 beyt
- 118 بخش ۱۱۸ - مراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از گفتهٔ خویشQadının ərinə qarşı diqqətli olması və dediklərindən tövbə etməsi 39 beyt
- 119 بخش ۱۱۹ - در بیان این خبر کی انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهل“Şübhəsiz ki, qadınlar ağıllıya qalib gəlir, cahil isə onlara qalib gəlir” hədisinin mənası 5 beyt
- 120 بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هستKişinin arvadının dolanışıq tələbi ilə bağlı xahişinə boyun əyməsi və arvadının bu etirazını Allahın işarəsi sayması. Hər bilən ağıl sahibinin yanında dönmənin bir döndürəninin olduğu həqiqətdir. 9 beyt
- 121 بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیتاند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکندMusa və Fironun hər ikisinin Allahın iradəsinə tabe olması, zəhər və zəhər əleyhinə dərman, zülmət və nur kimi, Fironun isə namusunu pozmamaq üçün təkliyə çəkilib dua etməsi 36 beyt
- 122 بخش ۱۲۲ - سبب حرمان اشقیا از دو جهان کی خسر الدنیا و الآخرةŞəqavət sahiblərinin iki dünyadan məhrumiyyətinin səbəbi: “dünyanı və axirəti itirən” (22:11) kimsələr 27 beyt
- 123 بخش ۱۲۳ - حقیر و بیخصم دیدن دیدههای حس صالح و ناقهٔ صالح علیهالسلام را چون خواهد کی حق لشکری را هلاک کند در نظر ایشان حقیر نماید خصمان را و اندک اگرچه غالب باشد آن خصم و یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولاHəqiqət, ordunu məhv etmək istədikdə, Saleh peyğəmbərin gözündə Saleh və dəvəsinin düşmənlərə az və zəif görünməsi, baxmayaraq ki, düşmənlər çox idi. “Allah bir işi gerçəkləşdirmək üçün onları gözünüzdə az göstərər.” (8:44) 60 beyt
- 124 بخش ۱۲۴ - در معنی آنک مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان«İki dənizi qovuşduran odur. Onların arasında bir maneə vardır ki, bir-birinə qarışmazlar» (55:19-20) ayəsinin mənası 33 beyt
- 125 بخش ۱۲۵ - در معنی آنک آنچ ولی کند مرید را نشاید گستاخی کردن و همان فعل کردن کی حلوا طبیب را زیان ندارد اما بیماران را زیان دارد و سرما و برف انگور را زیان ندارد اما غوره را زیان دارد کی در راهست کی لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخرEvliyanın etdiyini müridə özbaşınalıq edib eyni hərəkəti etmək yaraşmaz. Halva təbibə zərər verməz, lakin xəstələrə ziyan verər; soyuq və qar üzümə ziyan verməz, lakin hələ yetişməmiş giləyə ziyan verər. Çünki «Allah sənin keçmiş və gələcək günahlarını bağışlasın» (48:2) yolundadır 13 beyt
- 126 بخش ۱۲۶ - مخلص ماجرای عرب و جفت اوƏrəb və yoldaşının hekayəsinin xülasəsi 27 beyt
- 127 بخش ۱۲۷ - دل نهادن عرب بر التماس دلبر خویش و سوگند خوردن کی درین تسلیم مرا حیلتی و امتحانی نیستƏrəbin sevgilisinin xahişinə boyun əyməsi və bu təslimiyyətdə hiylə və imtahanının olmadığına and içməsi 41 beyt
- 128 بخش ۱۲۸ - تعیین کردن زن طریق طلب روزی کدخدای خود را و قبول کردن اوQadının ərinə ruzi qazanmağın yolunu təyin etməsi və kişinin bunu qəbul etməsi 19 beyt
- 129 بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبستƏrəbin səhradan bir qab yağış suyu Bağdada, Əmirəlmöminə aparması, orada da su qıtlığı olduğunu düşünərək 17 beyt
- 130 بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عربƏrəb qadınının yağış suyu qabını keçəyə tikməsi və ərəbin ifrat inamından dolayı üzərinə möhür vurması 24 beyt
- 131 بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوستDilənçi comərdliyə və comərdə aşiq olduğu kimi, comərdin comərdliyi də dilənçiyə aşiqdir. Əgər dilənçinin səbri çox olsa, comərd onun qapısına gələr, əgər comərdin səbri çox olsa, dilənçi onun qapısına gələr. Lakin dilənçinin səbri onun kamilliyidir, comərdin səbri isə onun naqisliyidir 8 beyt
- 132 بخش ۱۳۲ - فرق میان آنک درویش است به خدا و تشنهٔ خدا و میان آنک درویش است از خدا و تشنهٔ غیرستAllahla fəqir olan və Allaha susamış olanla, Allahdan fəqir olan və qeyrə susamış olan arasındakı fərq 22 beyt
- 133 بخش ۱۳۳ - پیش آمدن نقیبان و دربانان خلیفه از بهر اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیهٔ او راXəlifənin nəqiblərinin və qapıçılarının ərəbi ehtiram etmək və hədiyyəsini qəbul etmək üçün qabağa gəlməsi 28 beyt
- 134 بخش ۱۳۴ - در بیان آنک عاشق دنیا بر مثال عاشق دیواریست کی بر او تاب آفتاب زند و جهد و جهاد نکرد تا فهم کند کی آن تاب و رونق از دیوار نیست از قرص آفتابست در آسمان چهارم لاجرم کلی دل بر دیوار نهاد چون پرتو آفتاب به آفتاب پیوست او محروم ماند ابدا و حیل بینهم و بین ما یشتهونDünya aşiqinin divara aşiq olan kəsə bənzəməsi. O, divara düşən günəş şüasını görüb, bu parıltının divardan deyil, dördüncü səmada olan günəşdən gəldiyini anlamadı. Nəticədə bütün qəlbini divara bağladı. Günəş şüası günəşə qovuşanda o, əbədi olaraq məhrum qaldı: «Onların istədikləri ilə özləri arasına sədd çəkildi» (34:54) 4 beyt
- 135 بخش ۱۳۵ - مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرةƏrəbin məsəli: «Zina edərsənsə, hür qadınla zina et, oğurlayarsansa, inci oğurla» 10 beyt
- 136 بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفهƏrəbin hədiyyəni, yəni qabı xəlifənin qullarına təhvil verməsi 20 beyt
- 137 بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبانNəhvi və gəmiçinin hekayəsi 18 beyt
- 138 بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبوXəlifənin hədiyyəni qəbul etməsi və o hədiyyədən, o qabdan tamamilə ehtiyacsız halda əta etməsi 81 beyt
- 139 بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت ویPirin və onun itaəti haqqında 25 beyt
- 140 بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیشقدمتر باشیPeyğəmbərin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Əliyə (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) vəsiyyət etməsi: “Hər kəs hansısa ibadətlə Allaha yaxınlaşarsa, sən ağıllı və Allahın xüsusi qulunun söhbəti ilə yaxınlaş ki, onlardan hamısından öndə olasan.” 22 beyt
- 141 بخش ۱۴۱ - کبودی زدن قزوینی بر شانهگاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزنQəzviniinin kürəyinə şir şəkli döydürməsi və iynə ağrısından peşman olması 32 beyt
- 142 بخش ۱۴۲ - رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکارCanavar və tülkünün şirə xidmət edərək ov etməyə getməsi 29 beyt
- 143 بخش ۱۴۳ - امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان ماŞirin canavarı sınağa çəkməsi və deməsi: «İrəli gəl, ey canavar, ovları aramızda bölüşdür» 14 beyt
- 144 بخش ۱۴۴ - قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمیگشایم هیچ کس را از یاران نمیشناسم کی او من باشد بروQapını döyən birinin hekayəsi. İçəridən: «Kimdir?» — deyə soruşuldu. Döyən dedi: «Mənəm.» İçəridən cavab gəldi: «Sən sən olduğun üçün qapını açmıram. Dostlarımdan heç birini “mən” kimi tanımıram. Get!» 46 beyt
- 145 بخش ۱۴۵ - ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بیادبی کرده بودŞirin paylamada ədəbsizlik etmiş canavara tərbiyə verməsi 22 beyt
- 146 بخش ۱۴۶ - تهدید کردن نوح علیهالسلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای میپیچید در میان این بحقیقت ای مخذولانNuhun (Allahın salamı olsun ona) qövmünə xəbərdarlıq etməsi: “Mənimlə mübahisə etməyin, mən pərdəyəm, həqiqətdə siz Allahla mübahisə edirsiniz, ey məxluqlar.” 26 beyt
- 147 بخش ۱۴۷ - نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شودPadşahın arif sufiləri öz qarşısında oturtması ki, gözləri onlarla nurlandığı üçün 7 beyt
- 148 بخش ۱۴۸ - آمدن مهمان پیش یوسف علیهالسلام و تقاضا کردن یوسف علیهالسلام ازو تحفه و ارمغانYusifin (Allahın salamı olsun ona) yanına qonağın gəlməsi və Yusifin ondan hədiyyə və pay tələb etməsi 35 beyt
- 149 بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیهالسلام کی آینهای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنیYusifin qonağının deməsi: «Sənə bir güzgü gətirdim ki, hər dəfə ona baxdığında öz gözəl üzünü görəsən və məni xatırlayasan» 36 beyt
- 150 بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیمVəhy katibinin dindən dönməsi, çünki vəhyin işığı ona vurduqda, o, ayəni Peyğəmbərdən (Allahın salamı və salavatı olsun ona) əvvəl oxudu və dedi: «Deməli, mən də vəhy məhəlliyəm» 70 beyt
- 151 بخش ۱۵۱ - دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار دادهاند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای اوBəl’am ibn Baurun dua etməsi ki, Musa və qövmü mühasirəyə aldıqları bu şəhərdən istəksiz geri dönsünlər və duasının qəbul olunması 23 beyt
- 152 بخش ۱۵۲ - اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادنHarut və Marutun öz ismətlərinə güvənib dünya əhlinə başçı olmaq istəməsi və fitnəyə düşməsi 24 beyt
- 153 بخش ۱۵۳ - باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابلHarut və Marutun hekayəsinin davamı və onların dünyadakı cəza və əzabları Babil quyusunda 16 beyt
- 154 بخش ۱۵۴ - به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویشKür adamın xəstə qonşusunu ziyarətə getməsi 36 beyt
- 155 بخش ۱۵۵ - اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بودNəssə qarşı qiyas gətirən ilk kəs iblis idi 30 beyt
- 156 بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلانÖz halını və sərxoşluğunu cahillərdən gizlətmək lazım olduğu haqqında 41 beyt
- 157 بخش ۱۵۷ - قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورتگریRumilərin və Çinlilərin rəsm və təsvir sənətində rəqabət etməsi hekayəsi 33 beyt
- 158 بخش ۱۵۸ - پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول اللهPeyğəmbərin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Zeyddən bu gün necə olduğunu və necə qalxdığını soruşması və onun: “Ya Rəsulallah, mömin olaraq səhərlədim” — deyə cavab verməsi 84 beyt
- 159 بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجهتاشان مر لقمان را کی آن میوههای ترونده را که میآوردیم او خورده استQulların və xacələrin Loğmanı biz gətirdiyimiz təzə meyvələri o yedi deyə ittiham etmələri 24 beyt
- 160 بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلمZeydin Peyğəmbərə (Allahın salamı və salavatı olsun ona) verdiyi cavabın davamı 48 beyt
- 161 بخش ۱۶۱ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاشتر ازین مگو و متابعت نگهدارPeyğəmbərin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Zeydə deməsi ki, bu sirri bundan daha çox açıqlama və itaətini qoru 12 beyt
- 162 بخش ۱۶۲ - رجوع به حکایت زیدZeydin hekayəsinə qayıdış 39 beyt
- 163 بخش ۱۶۳ - آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنهÖmər dövründə (Allah ondan razı olsun) şəhərdə yanğın çıxması 14 beyt
- 164 بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دستDüşmənin Əmirəlmöminin Əlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) üzünə tüpürməsi və Əlinin qılıncını əlindən atması 52 beyt
- 165 بخش ۱۶۵ - سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختیO kafirin Əlidən (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) mənim kimi birinə qalib gəldin, bəs niyə qılıncını əlindən atdın deyə soruşması 15 beyt
- 166 بخش ۱۶۶ - جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالتƏmirəlmöminin Əlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) o halda qılıncını əlindən atmasının səbəbini cavablandırması 57 beyt
- 167 بخش ۱۶۷ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردمPeyğəmbərin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Əmirəlmöminin Əlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) silsilə sahibinin qulağına deməsi: “Əlinin ölümü sənin əlindən olacaq, sənə xəbər verdim” 49 beyt
- 168 بخش ۱۶۸ - تعجب کردن آدم علیهالسلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردنAdəmin (Allahın salamı olsun ona) lənətlik iblisin zəlalətindən təəccüb etməsi və heyrətlənməsi 31 beyt
- 169 بخش ۱۶۹ - بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویشƏlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) hekayəsinə qayıdış və öz qatili ilə müsamahakar davranması 14 beyt
- 170 بخش ۱۷۰ - افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهانSilsilə sahibinin hər dəfə Əmirəlmöminin Əlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) qarşısına düşərək: «Ey Əmirəlmöminin, məni öldür və bu qəzadan qurtar» — deməsi 10 beyt
- 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بودPeyğəmbərin (Allahın salamı və salavatı olsun ona) Məkkəni və başqa yerləri fəth etməyi dünya mülkünə olan sevgisindən dolayı deyil (çünki buyurmuşdur: «Dünya cəsəddir»), əmr ilə olduğu haqqında izahat 27 beyt
- 172 بخش ۱۷۲ - گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شدƏmirəlmöminin Əlinin (Allah onun üzünü şərəfləndirsin) yoldaşına deməsi: «Üzümə tüpürdüyündə nəfsim hərəkətə gəldi və əməlimin ixlası qalmadı, səni öldürməmə mane olan bu oldu» 29 beyt