Oxu› Dəftər 1› Müridlərin vəzirin təklikdə olmasına etirazı› Beyt 642
M1:642 — واندر آن کاری که میلَت نیست و خواست / خویش را جَبری کنی کین از خداست
M1:642
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
انسان به شکل ریاکارانه‌ای هرگاه به کاری بی‌میل است، مسئولیت را از خود سلب کرده و با ادعای جبر، آن را به خواست خداوند نسبت می‌دهد.
مولانا در اینجا به نقد ریاکاری انسان در مسئله‌ی جبر و اختیار می‌پردازد. او در بیت قبل (۶۴۱) بیان کرد که وقتی انسان به انجام کاری تمایل دارد، تمام قدرت و اراده را در وجود خود احساس می‌کند و با غرور آن را به خود نسبت می‌دهد. اما این بیت، روی دیگر سکه را نشان می‌دهد: همین انسان، وقتی با وظیفه یا عملی روبرو می‌شود که مطابق میلش نیست، ناگهان تغییر موضع می‌دهد و خود را موجودی بی‌اختیار و مجبور معرفی می‌کند. او تنبلی، بی‌مسئولیتی یا عدم علاقه‌ی خود را پشت نقاب «جبر الهی» و «تقدیر» پنهان می‌کند و می‌گوید: «این کار از جانب خداست و من قدرتی برای انجامش ندارم.»
این رفتار، به گفته‌ی مولانا، نشانه‌ی عدم صداقت معنوی است. کسی که واقعاً به جبر الهی باور دارد، باید این جبر را در همه حال، چه در لذت و چه در سختی، مشاهده کند. اما این فرد گزینشی عمل می‌کند: اختیار را برای کامیابی‌های خود و جبر را برای ناکامی‌ها و وظایف دشوار خود بهانه می‌کند. این نوعی سوءاستفاده از مفاهیم عمیق دینی برای توجیه ضعف‌های نفسانی است.
- خواست
- میل، اراده، تمایل، رغبت
- جبری کنی
- خود را معتقد به جبر نشان می‌دهی، ادعای بی‌اختیاری می‌کنی
- کین
- مخفف «که این»
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.