Oxu› Dəftər 5› Cariyənin xatunun eşşəyi ilə şəhvətini təmin etməsi və onu keçi və ayı kimi insan şəhvətini təmin etməyə öyrətməsi, eşşəyin qəzibinə balqabaq taxması ki, ölçüsündən aşmasın. Xatun bunu öyrəndi, lakin balqabağın incəliyini görmədi. Cariyəni bəhanə ilə uzaq bir yerə göndərdi və balqabaqsız eşşəklə birlikdə oldu və rüsvayçılıqla həlak oldu. Cariyə axşamüstü qayıdıb fəryad etdi ki, “Ey canım və ey gözümün nuru! Cinsiyyət orqanını gördün, balqabağı görmədin! Zikri gördün, o birini görmədin!” “Hər naqis məl’undur” demək, yəni hər naqis baxış və anlayış məl’undur. Əgər zahirdəki naqislər mərhumdurlarsa, məl’un deyillər. “Kora heç bir günah yoxdur” ayəsini oxu, günahı, lənəti, danlağı və qəzəbi inkar etdi.› Beyt 1349
M5:1349 — کرد خاموش و کنیزک را نگفت / راز را از بهر طمْع خود نهفت
M5:1349
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
خاتون پس از دیدن رابطهٔ کنیز با خر، به روی خود نیاورد و سکوت کرد تا بتواند در فرصتی مناسب، خودش از آن خر کام بگیرد.
این بیت نقطهٔ عطف داستان و لحظهٔ شکلگیری تصمیم فاجعهبار خاتون است. او از شکاف در، عمل کنیزک و خر را میبیند و به جای آنکه برآشوبد یا کنیز را مجازات کند، سکوت میکند. این سکوت از سر چشمپوشی یا بزرگواری نیست، بلکه کاملاً حسابشده و از روی «طمع» است. مولانا با این کلمه، نیت او را آشکار میکند: حسادت و شهوت در دلش چنان شعلهور شده که میخواهد این لذت را برای خود تصاحب کند. او راز کنیز را فاش نمیکند، نه برای حفظ آبروی او، بلکه برای آنکه بتواند بعداً کنیز را از صحنه خارج کرده و جای او را بگیرد.
این پنهانکاری، مقدمهٔ غفلت بزرگتری است. خاتون تنها ظاهر ماجرا (لذت) را دیده و از «دقیقه» یا نکتهٔ ظریف و حیاتی آن، یعنی کدویی که کنیز برای کنترل آلت خر به کار میبرد، بیخبر است. سکوت او، که از طمع نفسانی سرچشمه میگیرد، راه را برای هلاکتش هموار میکند. در نگاه عرفانی، این بیت نشان میدهد که چگونه امیال نفسانی (طمع) چشم انسان را بر روی حقیقت کامل میبندد و او را به سمت درکی ناقص و ویرانگر سوق میدهد. او راز را برای منفعت خود نگه میدارد، غافل از آنکه همین راز ناقص، او را به کام مرگ خواهد کشاند.
- طمْع
- طمع، حرص، میل شدید نفسانی
- نهفت
- پنهان کرد، مخفی نگه داشت
- از بهر
- برایِ، به خاطرِ
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.