Oxu› Dəftər 5› Hekayət, həmçinin cəbrinin cavabında və ixtiyarın sübutunda və əmr və qadağanın doğruluğunda və cəbrinin üzrünün heç bir millətdə və heç bir dində qəbul olmadığını və işlədiyi əməlin cəzasından xilas etmədiyini izah etmək, necə ki, cəbri İblis “Məni azdırdığına görə” dediyi üçün xilas olmadı və azı çoxu göstərir.› Beyt 3082
M5:3082 — اختیارش اختیار ما کند / امر شد بر اختیاری مستند
M5:3082
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
ارادهٔ خداوند، آفرینندهٔ اختیار در انسان است و به همین دلیل که انسان مختار آفریده شده، امر و نهی الهی معنا پیدا میکند.
این بیت در ادامهٔ داستان مردی است که بردهٔ خود را میزند و در توجیه کارش، به طعنه، به عقیدهٔ جبرگرایان استناد میکند. پس از آنکه برده از این منطق به ستوه میآید و به وجود اختیار اعتراف میکند، مولوی به تحلیل فلسفی و عرفانی مسئلهٔ جبر و اختیار میپردازد.
بیت میگوید که اختیار انسان، خود مخلوق و محصولِ اختیار خداوند است. اینطور نیست که اختیار ما در عرض اختیار خدا باشد، بلکه در طول آن است. خداوند اراده کرده است که ما صاحب اراده و انتخاب باشیم. این اختیار، هدیهای الهی است که ما را از سایر موجودات متمایز میکند.
مصرع دوم نتیجهٔ منطقی مصرع اول است: چون خداوند به ما اختیار بخشیده، پس «امر» و «نهی» او (یعنی شریعت و تکالیف دینی) معنادار میشود. اگر انسان مانند سنگی مجبور بود و هیچ اختیاری در اعمالش نداشت، امر کردن به او برای انجام کاری یا نهی کردنش از کاری دیگر، عبث و بیمعنا بود. بنابراین، خودِ وجودِ دستورات الهی، بزرگترین دلیل بر وجود اختیار در انسان است.
- اختیارش
- اختیار و ارادهٔ او (خداوند)
- کند
- در اینجا به معنی «ایجاد میکند» یا «میآفریند»
- امر
- فرمان، دستور الهی، شریعت
- مستند
- مبتنی، متکی، استوار شده بر
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.