Oxu› Dəftər 5› Hekayət, həmçinin cəbrinin cavabında və ixtiyarın sübutunda və əmr və qadağanın doğruluğunda və cəbrinin üzrünün heç bir millətdə və heç bir dində qəbul olmadığını və işlədiyi əməlin cəzasından xilas etmədiyini izah etmək, necə ki, cəbri İblis “Məni azdırdığına görə” dediyi üçün xilas olmadı və azı çoxu göstərir.› Beyt 3089
M5:3089 — نادر این باشد که چندین اختیار / ساجد اندر اختیارش بندهوار
M5:3089
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
شگفتی بزرگ این است که ارادههای بیشمار آفریدگان، همگی در برابر ارادهی مطلق خداوند تسلیم و فرمانبردار هستند.
مولانا در اینجا به اوج بحث خود در مورد جبر و اختیار میرسد. او پیش از این بیت، قدرت انسان بر اشیاء بیجان را مثال زده است: همانطور که نجار بر چوب و آهنگر بر آهن تسلط دارد، خداوند نیز بر اراده و اختیار انسانها مسلط است. اما تفاوت کلیدی و شگفتانگیزی وجود دارد.
نجار و آهنگر با موجوداتی بیاختیار سروکار دارند، اما خداوند بر موجوداتی حاکم است که خود دارای اختیار و ارادهاند. شگفتی و «نادر» بودن کار حق در همین است: او نظامی آفریده که در آن، ارادههای بیشمار انسانی (چندین اختیار) آزادانه عمل میکنند، اما در نهایت، همگی همچون بندهای فرمانبردار (بندهوار) در برابر ارادهی فراگیر و مطلق او سر تسلیم فرود میآورند (ساجد). این تصویر سجده، اوج خضوع و تسلیم است.
این بیت، راهحل مولانا برای معمای جبر و اختیار است: اختیار انسان واقعی و معتبر است، اما این اختیار در درون اقیانوس ارادهی الهی شناور است و از آن خارج نیست. خداوند ارادهی انسان را نفی یا حذف نمیکند، بلکه آن را در بر میگیرد و جهت میدهد. این همان حقیقتی است که درک آن، انسان را از ورطهی جبرگرایی مطلق (که مسئولیت را از فرد سلب میکند) و اختیارگرایی مطلق (که خداوند را از صحنه خارج میکند) نجات میدهد.
- نادر
- کمیاب، شگفتانگیز، بینظیر
- چندین
- این همه، بسیار، بیشمار
- اختیار
- اراده، توانایی انتخاب، خواست
- ساجد
- سجدهکننده، تسلیم، خاضع
- اندر
- در، در برابرِ
- بندهوار
- مانند بنده، همچون غلامی فرمانبردار
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.