Oxu› Dəftər 6› İxtiyar fitnəsindən və ixtiyar səbəblərinin fitnəsindən Allaha sığınmaq və yalvarmaq. Göylər və yerlər ixtiyar və ixtiyar səbəblərindən şikayətlənmiş və qorxmuşlar. İnsan yaradılışı isə öz ixtiyarını və ixtiyar səbəblərini axtarmağa meyilli olmuşdur. Necə ki, xəstə öz ixtiyarını az görər, sağalmaq istər ki, ixtiyar səbəbidir, ixtiyarı artsın və vəzifə istər ki, ixtiyarı artsın. Keçmiş ümmətlərdə Allahın qəzəbinin enmə yeri ifrat ixtiyar və ixtiyar səbəbləri olmuşdur. Heç vaxt kasıb firon görülməmişdir› Beyt 233
M6:233 — چیست معراج فلک این نیستی / عاشقان را مذهب و دین نیستی
M6:233
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
عروج روحانی و رسیدن به اوج آسمان معنا، در واقع همان «نیست شدن» و فنای خودی است؛ این فنا، مذهب و راه و رسم حقیقی عاشقان خداوند است.
در این بخش از مثنوی، مولانا در حال نیایش علیه «فتنهٔ اختیار» است؛ یعنی خطری که در اراده و انتخاب آزاد انسان نهفته است. او توضیح میدهد که انسانها برای فرار از سنگینیِ «خودی» و «هستیِ» خود، به مستی یا سرگرمی پناه میبرند، زیرا این «هستی» را دامی میدانند که آنها را در زندانِ خود گرفتار کرده است.
این بیت، نقطهٔ اوج این بحث است. مولانا راه حل نهایی را نه در مستیِ شراب، بلکه در «نیستی» عرفانی معرفی میکند. «نیستی» در اینجا به معنای نابودی و عدم وجود نیست، بلکه به معنای فنا شدنِ «منِ» کاذب و خودمحور در برابر وجود مطلق الهی است. این همان تجربهای است که عارفان آن را «فنا فی الله» مینامند.
بیت با یک پرسش بلاغی آغاز میشود: معراج و صعود به افلاک چیست؟ و بلافاصله پاسخ میدهد: همین «نیستی». این «نیستی» صرفاً یک مفهوم فلسفی نیست، بلکه «مذهب و دین» عاشقان است؛ یعنی تمام راه و رسم زندگی، باور و آیین آنها بر محور همین تسلیم و فنا شدن میچرخد. همانطور که آسمان از دید ما تهی و «نیست» به نظر میرسد اما جایگاه عروج است، روح انسان نیز با خالی شدن از خود، به معراج حقیقی دست مییابد.
- معراج فلک
- عروج به آسمان، صعود روحانی
- نیستی
- در اصطلاح عرفانی، فنا شدنِ خودی و ارادهٔ شخصی در برابر ارادهٔ خداوند؛ خود را ندیدن.
- مذهب
- راه، روش، آیین
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.