Oxu›Dəftər 6
Dəftər 6 · 4911 beyt · 140 bölmə
دفتر ششم
Book VI
❋ ❋ ❋
- 001 بخش ۱ - تمامت کتاب الموطد الکریمKitab əl-Muvatta əl-Kərim 128 beyt
- 002 بخش ۲ - سؤال سایل از مرغی کی بر سر ربض شهری نشسته باشد سر او فاضلترست و عزیزتر و شریفتر و مکرمتر یا دم او و جواب دادن واعظ سایل را به قدر فهم اوSual verənin bir quş haqqında sualı: Şəhər rabatının başında oturan quşun başı daha üstün, əziz, şərəfli və hörmətli, yoxsa quyruğu? Və vaizin sual verənə onun anlayışı qədər cavab verməsi 54 beyt
- 003 بخش ۳ - نکوهیدن ناموسهای پوسیده را کی مانع ذوق ایمان و دلیل ضعف صدقاند و راهزن صد هزار ابله چنانک راهزن آن مخنث شده بودند گوسفندان و نمییارست گذشتن و پرسیدن مخنث از چوپان کی این گوسفندان تو مرا عجب گزند گفت ای مردی و در تو رگ مردی هست همه فدای تو اند و اگر مخنثی هر یکی ترا اژدرهاست مخنثی دیگر هست کی چون گوسفندان را بیند در حال از راه باز گردد نیارد پرسیدن ترسد کی اگر بپرسم گوسفندان در من افتند و مرا بگزندİman zövqünə mane olan və səmimiyyət zəifliyinin əlaməti olan köhnəlmiş adətlərin qınanması və yüz minlərlə axmağın yol kəsicisi olması, necə ki, o xədimin yol kəsicisi olmuşdular. Qoyunlar keçə bilmirdi. Xədim çobandan soruşdu: "Bu sənin qoyunların mənə qəribə zərər verir." Dedi: "Ey kişi, səndə kişilik damarı varsa, hamısı sənin fədağadır. Amma əgər xədimsənsə, hər biri sənə əjdahadır." Başqa bir xədim var ki, qoyunları görəndə dərhal yoldan dönər, soruşmağa cəsarət etməz, qorxar ki, əgər soruşsa, qoyunlar ona hücum edər və ona zərər verər 27 beyt
- 004 بخش ۴ - مناجات و پناه جستن به حق از فتنهٔ اختیار و از فتنهٔ اسباب اختیار کی سماوات و ارضین از اختیار و اسباب اختیار شکوهیدند و ترسیدند و خلقت آدمی مولع افتاد بر طلب اختیار و اسباب اختیار خویش چنانک بیمار باشد خود را اختیار کم بیند صحت خواهد کی سبب اختیارست تا اختیارش بیفزاید و منصب خواهد تا اختیارش بیفزاید و مهبط قهر حق در امم ماضیه فرط اختیار و اسباب اختیار بوده است هرگز فرعون بینوا کس ندیده استİxtiyar fitnəsindən və ixtiyar səbəblərinin fitnəsindən Allaha sığınmaq və yalvarmaq. Göylər və yerlər ixtiyar və ixtiyar səbəblərindən şikayətlənmiş və qorxmuşlar. İnsan yaradılışı isə öz ixtiyarını və ixtiyar səbəblərini axtarmağa meyilli olmuşdur. Necə ki, xəstə öz ixtiyarını az görər, sağalmaq istər ki, ixtiyar səbəbidir, ixtiyarı artsın və vəzifə istər ki, ixtiyarı artsın. Keçmiş ümmətlərdə Allahın qəzəbinin enmə yeri ifrat ixtiyar və ixtiyar səbəbləri olmuşdur. Heç vaxt kasıb firon görülməmişdir 39 beyt
- 005 بخش ۵ - حکایت غلام هندو کی به خداوندزادهٔ خود پنهان هوای آورده بود چون دختر را با مهترزادهای عقد کردند غلام خبر یافت رنجور شد و میگداخت و هیچ طبیب علت او را در نمییافت و او را زهرهٔ گفتن نهBir hindli qulun öz ağasının qızına gizlicə aşiq olması haqqında hekayə. Qızı bir ağaoğlu ilə evləndirəndə qul xəbər tutdu, xəstələndi və əriyib getdi. Heç bir təbib onun xəstəliyini tapa bilmirdi, o isə deməyə cəsarət etmirdi 35 beyt
- 006 بخش ۶ - صبر فرمودن خواجه مادر دختر را کی غلام را زجر مکن من او را بیزجر ازین طمع باز آرم کی نه سیخ سوزد نه کباب خام ماندXacənin qızının anasına qulu zəhlə tökməməsini, onu bu tamahdan zəhmətsiz uzaqlaşdıracağını söyləməsi: "Nə şiş yansın, nə də kabab çiy qalsın." 38 beyt
- 007 بخش ۷ - در بیان آنک این غرور تنها آن هندو را نبود بلک هر آدمیی به چنین غرور مبتلاست در هر مرحلهای الا من عصم اللهBu qürurun yalnız o hindliyi deyil, hər bir insanın hər mərhələdə belə bir qürura mübtəla olduğunu izah edən ifadə, Allahın qoruduğundan başqa 31 beyt
- 008 بخش ۸ - در عموم تاویل این آیت کی کلما اوقدوا نارا للحرب“Hərb odunu yandırdıqca” ayəsinin ümumi təfsirində 4 beyt
- 009 بخش ۹ - قصهای هم در تقریر اینBunun təsdiqi üçün də bir hekayə 28 beyt
- 010 بخش ۱۰ - وا نمودن پادشاه به امرا و متعصبان در راه ایاز سبب فضیلت و مرتبت و قربت و جامگی او بریشان بر وجهی کی ایشان را حجت و اعتراض نماندPadşahın əmirlərə və Əyazın yolunda təəssübkeşlərə onun fəzilətinin, məqamının, yaxınlığının və maaşının onlardan üstün olmasının səbəbini elə bir şəkildə bildirməsi ki, onların heç bir dəlili və etirazı qalmasın 16 beyt
- 011 بخش ۱۱ - مدافعهٔ امرا آن حجت را به شبههٔ جبریانه و جواب دادن شاه ایشان راƏmirlərin bu dəlili cəbriyyə şübhəsi ilə müdafiə etməsi və şahın onlara cavab verməsi 34 beyt
- 012 بخش ۱۲ - حکایت آن صیادی کی خویشتن در گیاه پیچیده بود و دستهٔ گل و لاله را کلهوار به سر فرو کشیده تا مرغان او را گیاه پندارند و آن مرغ زیرک بوی برد اندکی کی این آدمیست کی برین شکل گیاه ندیدم اما هم تمام بوی نبرد به افسون او مغرور شد زیرا در ادراک اول قاطعی نداشت در ادراک مکر دوم قاطعی داشت و هو الحرص و الطمع لا سیما عند فرط الحاجة و الفقر قال النبی صلی الله علیه و سلم کاد الفقر ان یکون کفراBir ovçunun hekayəsi ki, özünü otlara büküb, başına bir dəstə gül və lalə çəkmişdi ki, quşlar onu ot zənn etsinlər. O hiyləgər quş azca qoxu götürdü ki, bu bir insandır, belə bir ot görməmişəm. Lakin tamamilə qoxu götürmədi, onun tələsinə aldanıldı. Çünki ilk idrakda qətiyyəti yox idi, ikinci məkr idrakında qətiyyəti vardı, bu da hərislik və tamahdır, xüsusən də ifrat ehtiyac və yoxsulluq zamanı. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm buyurmuşdur: "Yoxsulluq az qala küfrə çevrilir." 32 beyt
- 013 بخش ۱۳ - حکایت آن شخص کی دزدان قوج او را بدزدیدند و بر آن قناعت نکرد به حیله جامههاش را هم دزدیدندBir adamın hekayəsi ki, oğrular onun qoçunu oğurladılar, bununla kifayətlənməyib, hiylə ilə paltarlarını da oğurladılar 11 beyt
- 014 بخش ۱۴ - مناظرهٔ مرغ با صیاد در ترهب و در معنی ترهبی کی مصطفی علیهالسلام نهی کرد از آن امت خود را کی لا رهبانیة فی الاسلامQuşun ovçu ilə zahidlik və Peyğəmbərin öz ümmətinə qadağan etdiyi zahidliyin mənası haqqında mübahisəsi: "İslamda rahiblik yoxdur" 64 beyt
- 015 بخش ۱۵ - حکایت پاسبان کی خاموش کرد تا دزدان رخت تاجران بردند به کلی بعد از آن هیهای و پاسبانی میکردQarovulçunun hekayəsi ki, səssiz qaldı, ta ki oğrular tacirlərin bütün mallarını apardılar. Sonra hiyləgərliyə başladı və qarovulçuluq etdi 15 beyt
- 016 بخش ۱۶ - حواله کردن مرغ گرفتاری خود را در دام به فعل و مکر و زرق زاهد و جواب زاهد مرغ راQuşun öz tələyə düşməsini zahidin əməlinə, hiyləsinə və riyakarlığına bağlaması və zahidin quşa cavab verməsi 36 beyt
- 017 بخش ۱۷ - حکایت آن عاشق کی شب بیامد بر امید وعدهٔ معشوق بدان وثاقی کی اشارت کرده بود و بعضی از شب منتظر ماند و خوابش بربود معشوق آمد بهر انجاز وعده او را خفته یافت جیبش پر جوز کرد و او را خفته گذاشت و بازگشتAşiqin hekayəsi: Gecə yarısı məşuqəsinin söz verdiyi otağa gəldi. Bir müddət gözlədi və yuxuya getdi. Məşuqə sözünü yerinə yetirmək üçün gəldi, onu yatmış tapdı, cibini qozla doldurdu, onu yatmış qoyub getdi 50 beyt
- 018 بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان میجوشد؛ تا هر که مجردست از آن مینوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو میخوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی»Məxmur Türk əmirinin səhər vaxtı müğənnidən iltifat istəməsi və bu hədisin təfsiri: “Həqiqətən, Allahın öz övliyaları üçün hazırladığı bir şərabı vardır ki, onu içdikdə sərxoş olarlar, sərxoş olduqda isə xoşbəxt olarlar...” Sirlər küpündə şərab ona görə qaynayır ki, hər kim pakdır, ondan içsin. Allah təala buyurur: “Həqiqətən, əbədilər içərlər.” Bu içdiyin şərab haramdır. Biz halaldan başqa şərab içmərik. “Çalış ki, yoxdan var olasan və Allahın şərabından sərxoş olasan.” 27 beyt
- 019 بخش ۱۹ - در آمدن ضریر در خانهٔ مصطفی علیهالسلام و گریختن عایشه رضی الله عنها از پیش ضریر و گفتن رسول علیهالسلام کی چه میگریزی او ترا نمیبیند و جواب دادن عایشه رضی الله عنها رسول را صلی الله علیه و سلمKorun Həzrəti Mustafa əleyhissalamın evinə gəlməsi və Aişənin (Allah ondan razı olsun) korun qarşısından qaçması. Rəsulullah (Allahın salamı və salavatı olsun ona) dedi: "Niyə qaçırsan? O səni görmür." Və Aişənin (Allah ondan razı olsun) Rəsulullaha (Allahın salamı və salavatı olsun ona) cavab verməsi 16 beyt
- 020 بخش ۲۰ - امتحان کردن مصطفی علیهالسلام عایشه را رضی الله عنها کی چه پنهان میشوی پنهان مشو که اعمی ترا نمیبیند تا پدید آید کی عایشه رضی الله عنها از ضمیر مصطفی علیه السلام واقف هست یا خود مقلد گفت ظاهرستMustafa əleyhissalamın Aişəni (Allah ondan razı olsun) sınağa çəkməsi: "Niyə gizlənirsən? Gizlənmə, kor səni görmür." Bu, Aişənin (Allah ondan razı olsun) Mustafa əleyhissalamın düşüncəsindən xəbərdar olub-olmadığını göstərmək üçün idi, yoxsa təqlidçinin dediyi kimi, "zahirdir" 17 beyt
- 021 بخش ۲۱ - حکایت آن مطرب کی در بزم امیر ترک این غزل آغاز کرد گلی یا سوسنی یا سرو یا ماهی نمیدانم ازین آشفتهٔ بیدل چه میخواهی نمیدانم و بانگ بر زدن ترک کی آن بگو کی میدانی و جواب مطرب امیر راMuğənninin Türk əmirinin məclisində bu qəzəli oxuması: "Gülmüsən, zəmbəqsan, ya sərvisən, ya aysan, bilmirəm. Bu qəlbisiz aşiqdən nə istəyirsən, bilmirəm." Və Türkün qışqırması: "Bildiyini de!" Və müğənninin əmirə cavabı 20 beyt
- 022 بخش ۲۲ - تفسیر قوله علیهالسلام موتوا قبل ان تموتوا بمیر ای دوست پیش از مرگ اگر می زندگی خواهی کی ادریس از چنین مردن بهشتی گشت پیش از ماPeyğəmbərin "Ölmədən öncə ölün" sözünün təfsiri: "Öl, ey dost, ölmədən öncə, əgər həyat istəyirsənsə. Çünki İdris belə ölümlə bizdən öncə cənnətə girdi." 54 beyt
- 023 بخش ۲۳ - تشبیه مغفلی کی عمر ضایع کند و وقت مرگ در آن تنگاتنگ توبه و استغفار کردن گیرد به تعزیت داشتن شیعهٔ اهل حلب هر سالی در ایام عاشورا به دروازهٔ انطاکیه و رسیدن غریب شاعر از سفر و پرسیدن کی این غریو چه تعزیه استÖmrünü boş yerə keçirən və ölüm anında tövbə və istiğfar etməyə başlayan qafilin Hələb şiələrinin hər il Aşura günlərində Antakya qapısında matəm saxlamalarına bənzədilməsi. Qərib şair səfərdən gəlib soruşur: "Bu hay-küy nə matəmdir?" 16 beyt
- 024 بخش ۲۴ - نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلبHələb şiələrinə tənə etmək üçün o şairin incəlik söyləməsi 13 beyt
- 025 بخش ۲۵ - تمثیل مرد حریص نابیننده رزاقی حق را و خزاین و رحمت او را به موری کی در خرمنگاه بزرگ با دانهٔ گندم میکوشد و میجوشد و میلرزد و به تعجیل میکشد و سعت آن خرمن را نمیبیندHəris, Allahın ruzisini, xəzinələrini və rəhmətini görməyən insanın böyük bir xırman yerində buğda dənəsi ilə mübarizə aparan, qaynayan, titrəyən və tələsik çəkən, o xırmanın genişliyini görməyən bir qarışqaya bənzədilməsi 40 beyt
- 026 بخش ۲۶ - داستان آن شخص کی بر در سرایی نیمشب سحوری میزد همسایه او را گفت کی آخر نیمشبست سحر نیست و دیگر آنک درین سرا کسی نیست بهر کی میزنی و جواب گفتن مطرب او راBir gecəyarısı bir evin qapısını sübh yeməyi üçün döyən bir adamın hekayəsi. Qonşusu ona dedi: "Axı gecə yarıdır, sübh deyil. Həm də bu evdə heç kim yoxdur, kimin üçün döyürsən?" Və müğənninin ona cavab verməsi 42 beyt
- 027 بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیهالسلام در آن چاشتگاهها کی خواجهاش از تعصب جهودی به شاخ خارش میزد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمیجوشید ازو احد احد میجست بیقصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بیقصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود همچون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصیBilalın Həcc hicrətində Mustafaya olan məhəbbətindən “Əhəd, Əhəd” deməsinin hekayəsi. O zamanlar onun yəhudi təəssübkeşi ağası onu Həcc günəşinin altında tikanlı budaqla döyərdi. Bilaldan qan fışqırırdı, ondan “Əhəd, Əhəd” kəlməsi istəksiz çıxırdı, necə ki, digər əzab çəkənlərdən istəksiz inilti çıxırdı. Çünki eşq ağrısı ilə dolu idi. Tikan ağrısını dəf etməyə imkanı yox idi. Necə ki, Fironun sehrbazları, Cərcis və s. saysız-hesabsız insanlar kimi 65 beyt
- 028 بخش ۲۸ - باز گردانیدن صدیق رضی الله عنه واقعهٔ بلال را رضی الله عنه و ظلم جهودان را بر وی و احد احد گفتن او و افزون شدن کینهٔ جهودان و قصه کردن آن قضیه پیش مصطفی علیهالسلام و مشورت در خریدن اوSiddiqin (Allah ondan razı olsun) Bilalın (Allah ondan razı olsun) başına gələnləri və yəhudilərin ona etdiyi zülmləri, onun “Əhəd, Əhəd” deməsini təkrarən danışması və yəhudilərin kininin artması. Bu hadisəni Mustafa əleyhissalamın hüzurunda danışması və onu satın almaq barədə məsləhətləşməsi 36 beyt
- 029 بخش ۲۹ - وصیت کردن مصطفی علیهالسلام صدیق را رضی الله عنه کی چون بلال را مشتری میشوی هر آینه ایشان از ستیز بر خواهند در بها فزود و بهای او را خواهند فزودن مرا درین فضیلت شریک خود کن وکیل من باش و نیم بها از من بستانMustafa əleyhissalamın Siddiqə (Allah ondan razı olsun) vəsiyyət etməsi: "Bilalı satın aldığında, onlar inadla qiyməti artıracaqlar. Məni bu fəzilətdə özünə şərik et, mənim vəkilim ol və qiymətin yarısını məndən al." 45 beyt
- 030 بخش ۳۰ - خندیدن جهود و پنداشتن کی صدیق مغبونست درین عقدYəhudinin gülməsi və Siddiqin bu müqavilədə aldanıldığını düşünməsi 41 beyt
- 031 بخش ۳۱ - معاتبهٔ مصطفی علیهالسلام با صدیق رضی الله عنه کی ترا وصیت کردم کی به شرکت من بخر تو چرا بهر خود تنها خریدی و عذر اوMustafa əleyhissalamın Siddiqa (Allah ondan razı olsun) tənə etməsi: "Mən sənə mənimlə şərikli almağı tövsiyə etmişdim, niyə tək özün üçün aldın?" Və onun üzrü 36 beyt
- 032 بخش ۳۲ - قصهٔ هلال کی بندهٔ مخلص بود خدای را صاحب بصیرت بیتقلید پنهان شده در بندگی مخلوقان جهت مصلحت نه از عجز چنانک لقمان و یوسف از روی ظاهر و غیر ایشان بندهٔ سایس بود امیری را و آن امیر مسلمان بود اما چشم بسته داند اعمی که مادری دارد لیک چونی بوهم در نارد اگر با این دانش تعظیم این مادر کند ممکن بود کی از عمی خلاص یابد کی اذا اراد الله به عبد خیرا فتح عینی قلبه لیبصره بهما الغیب این راه ز زندگی دل حاصل کن کین زندگی تن صفت حیوانستHilal haqqında hekayə: O, Allaha sadiq bir qul idi, təqlidsiz bəsirət sahibi idi. Məxluqların qulluğunda məsləhət üçün gizlənmişdi, acizlikdən deyil. Necə ki, Luqman və Yusif zahirdə və digərləri. O, bir əmirin tərbiyəçisi idi. O əmir müsəlman idi, lakin kor gözlü idi. Kor bilir ki, anası var, lakin necə olduğunu təsəvvür edə bilməz. Əgər bu biliklə anasını təzim edərsə, korluqdan qurtula bilər. Çünki Allah bir qula xeyir istədikdə, qəlbinin gözlərini açar ki, onlarla qeybi görsün. Bu yolu qəlb həyatı ilə əldə et ki, bu bədən həyatı heyvanların sifətidir 7 beyt
- 033 بخش ۳۳ - حکایت در تقریر همین سخنBu sözün təsdiqi üçün bir hekayə 13 beyt
- 034 بخش ۳۴ - مثلMəsəl 18 beyt
- 035 بخش ۳۵ - رنجور شدن این هلال و بیخبری خواجهٔ او از رنجوری او از تحقیر و ناشناخت و واقف شدن دل مصطفی علیهالسلام از رنجوری و حال او و افتقاد و عیادت رسول علیهالسلام این هلال راHilalın xəstələnməsi və ağasının onu təhqir etdiyi və tanımadığı üçün onun xəstəliyindən xəbərsiz olması. Mustafa əleyhissalamın qəlbinin onun xəstəliyindən və halından xəbərdar olması və Rəsulullah əleyhissalamın Hilalı ziyarət etməsi 23 beyt
- 036 بخش ۳۶ - در آمدن مصطفی علیهالسلام از بهر عیادت هلال در ستورگاه آن امیر و نواختن مصطفی هلال را رضی الله عنهMustafa əleyhissalamın Hilalı ziyarət etmək üçün o əmirin tövləsinə gəlməsi və Mustafa əleyhissalamın Hilalı (Allah ondan razı olsun) əzizləməsi 13 beyt
- 037 بخش ۳۷ - در بیان آنک مصطفی علیهالسلام شنید کی عیسی علیهالسلام بر روی آب رفت فرمود لو ازداد یقینه لمشی علی الهواءMustafa əleyhissalamın İsa əleyhissalamın suyun üstündə gəzdiyini eşidib “Əgər yəqini artsaydı, havada da gəzərdi” buyurduğu haqqında 36 beyt
- 038 بخش ۳۸ - داستان آن عجوزه کی روی زشت خویشتن را جندره و گلگونه میساخت و ساخته نمیشد و پذیرا نمیآمدÇirkin üzünü cilalayan və bəzəyən, lakin bəzəyə bilməyən və qəbul olunmayan qoca qadın haqqında hekayə 15 beyt
- 039 بخش ۳۹ - داستان آن درویش کی آن گیلانی را دعا کرد کی خدا ترا به سلامت به خان و مان باز رسانادBir dərvişin gilanlıya "Allah səni evinə salamat çatdırsın!" deyə dua etməsi haqqında hekayə 5 beyt
- 040 بخش ۴۰ - صفت آن عجوزO qocanın sifəti 8 beyt
- 041 بخش ۴۱ - قصهٔ درویشی کی از آن خانه هرچه میخواست میگفت نیستBir dərvişin hekayəsi ki, o evdən nə istəyirdisə, “yoxdur” deyirdilər 18 beyt
- 042 بخش ۴۲ - رجوع به داستان آن کمپیرO qoca qadın haqqında hekayəyə qayıdış 25 beyt
- 043 بخش ۴۳ - حکایت آن رنجور کی طبیب درو اومید صحت ندیدBir xəstənin hekayəsi ki, təbib onda sağalma ümidi görmədi 28 beyt
- 044 بخش ۴۴ - رجوع به قصهٔ رنجورXəstənin hekayəsinə qayıdış 62 beyt
- 045 بخش ۴۵ - قصهٔ سلطان محمود و غلام هندوSultan Mahmud və Hindli qulun hekayəsi 67 beyt
- 046 بخش ۴۶ - لیس للماضین هم الموت انما لهم حسرة الفوتKeçmişlər üçün ölüm deyil, əldən çıxmağın peşmançılığıdır 33 beyt
- 047 بخش ۴۷ - بار دیگر رجوع کردن به قصهٔ صوفی و قاضیYenidən sufi və qazinin hekayəsinə qayıtmaq 85 beyt
- 048 بخش ۴۸ - طیره شدن قاضی از سیلی درویش و سرزنش کردن صوفی قاضی راQazinin dərvişin şilləsindən qəzəblənməsi və sufinin qazini tənqid etməsi 9 beyt
- 049 بخش ۴۹ - جواب دادن قاضی صوفی راQazinin sufiyə cavab verməsi 27 beyt
- 050 بخش ۵۰ - سؤال کردن آن صوفی قاضی راO sufinin qaziyə sual verməsi 9 beyt
- 051 بخش ۵۱ - جواب گفتن آن قاضی صوفی راO qazinin sufiyə cavab verməsi 32 beyt
- 052 بخش ۵۲ - باز سؤال کردن صوفی از آن قاضیSufinin yenidən qazidən soruşması 5 beyt
- 053 بخش ۵۳ - جواب قاضی سؤال صوفی را و قصهٔ ترک و درزی را مثل آوردنQazinin sufinin sualına cavabı və türk ilə dərzinin hekayəsini misal gətirməsi 6 beyt
- 054 بخش ۵۴ - قال النبی علیه السلام ان الله تعالی یلقن الحکمة علی لسان الواعظین بقدر همم المستمعینPeyğəmbər əleyhissalam buyurdu: "Allah təala vaizlərin dilinə hikməti dinləyənlərin həvəsi qədər təlqin edir." 17 beyt
- 055 بخش ۵۵ - دعوی کردن ترک و گرو بستن او کی درزی از من چیزی نتواند بردنTürkün iddia etməsi və dərzinin ondan heç nə ala bilməyəcəyinə dair iddiaya girməsi 20 beyt
- 056 بخش ۵۶ - مضاحک گفتن درزی و ترک را از قوت خنده بسته شدن دو چشم تنگ او و فرصت یافتن درزیDərzinin zarafatları və türkünü o qədər güclü güldürməsi ki, gözləri yumuldu və dərzi fürsət tapdı 24 beyt
- 057 بخش ۵۷ - گفتن درزی ترک را هی خاموش کی اگر مضاحک دگر گویم قبات تنگ آیدDərzinin türklərə deməsi: "Sus! Əgər başqa zarafat desəm, qaftanın daralar." 3 beyt
- 058 بخش ۵۸ - بیان آنک بیکاران و افسانهجویان مثل آن ترکاند و عالم غرار غدار همچو آن درزی و شهوات و زبان مضاحک گفتن این دنیاست و عمر همچون آن اطلس پیش این درزی جهت قبای بقا و لباس تقوی ساختنİşsizlərin və nağıl axtaranların o türkə bənzədiyini, hiyləgər və aldadıcı dünyanın isə o dərziyə bənzədiyini, şəhvətlərin və dilin bu dünyanın zarafatları olduğunu, ömrün isə o atlas parçası kimi qalıcılıq qaftanı və təqva paltarı tikmək üçün bu dərziyə verildiyini izah etmək 7 beyt
- 059 بخش ۵۹ - مثلMəsəl 12 beyt
- 060 بخش ۶۰ - باز مکرر کردن صوفی سؤال راSufinin sualı yenidən təkrar etməsi 8 beyt
- 061 بخش ۶۱ - جواب دادن قاضی صوفی راQazinin sufiyə cavab verməsi 11 beyt
- 062 بخش ۶۲ - حکایت در تقریر آنک صبر در رنج کار سهلتر از صبر در فراق یار بودAğrıya səbir etməyin yarın ayrılığına səbir etməkdən daha asan olduğunu təsdiq edən hekayə 22 beyt
- 063 بخش ۶۳ - مثلMəsəl 54 beyt
- 064 بخش ۶۴ - باقی قصهٔ فقیر روزیطلب بیواسطهٔ کسبKasıb, birbaşa qazanc olmadan ruzi axtaran şəxsin hekayəsinin qalan hissəsi 74 beyt
- 065 بخش ۶۵ - قصهٔ آن گنجنامه کی پهلوی قبهای روی به قبله کن و تیر در کمان نه بینداز آنجا کی افتد گنجستO xəzinə xəritəsinin hekayəsi: Qübbənin yanına qibləyə tərəf dur və oxu kamandan at, hara düşsə, xəzinə oradadır 31 beyt
- 066 بخش ۶۶ - تمامی قصهٔ آن فقیر و نشان جای آن گنجO kasıbın hekayəsinin tamamı və o xəzinənin yeri 9 beyt
- 067 بخش ۶۷ - فاش شدن خبر این گنج و رسیدن به گوش پادشاهBu xəzinənin xəbərinin yayılması və padşahın qulağına çatması 11 beyt
- 068 بخش ۶۸ - نومید شدن آن پادشاه از یافتن آن گنج و ملول شدن او از طلب آنO padşahın o xəzinəni tapmaqdan ümidini kəsməsi və onu axtarmaqdan yorulması 16 beyt
- 069 بخش ۶۹ - باز دادن شاه گنجنامه را به آن فقیر کی بگیر ما از سر این برخاستیمŞahın xəzinə xəritəsini kasıbın geri verməsi ki, biz bundan əl çəkdik 69 beyt
- 070 بخش ۷۰ - حکایت مرید شیخ حسن خرقانی قدس الله سرهŞeyx Həsən Xərqaninin (Allah ruhunu müqəddəs etsin) müridinin hekayəti 12 beyt
- 071 بخش ۷۱ - پرسیدن آن وارد از حرم شیخ کی شیخ کجاست کجا جوییم و جواب نافرجام گفتن حرمGələnin Şeyxin həyat yoldaşından Şeyxin harada olduğunu soruşması və həyat yoldaşının uğursuz cavabı 12 beyt
- 072 بخش ۷۲ - جواب گفتن مرید و زجر کردن مرید آن طعانه را از کفر و بیهوده گفتنMüridin cavab verməsi və o lağ edənə küfr və boşboğazlığa görə zəhrimar oxuması 47 beyt
- 073 بخش ۷۳ - واگشتن مرید از وثاق شیخ و پرسیدن از مردم و نشان دادن ایشان کی شیخ به فلان بیشه رفته استMüridin Şeyxin otağından qayıtması və insanlardan soruşması, onların Şeyxin filan meşəyə getdiyini göstərməsi 11 beyt
- 074 بخش ۷۴ - یافتن مرید مراد را و ملاقات او با شیخ نزدیک آن بیشهMüridin məqsədinə çatması və Şeyxlə o meşənin yaxınlığında görüşməsi 27 beyt
- 075 بخش ۷۵ - حکمت در انی جاعل فی الارض خلیفة“Mən yerdə bir xəlifə yaradacağam” hikmətində 38 beyt
- 076 بخش ۷۶ - معجزهٔ هود علیهالسلام در تخلص مؤمنان امت به وقت نزول بادHud peyğəmbərin (əleyhissalam) külək endiyi zaman ümmətinin möminlərini xilas etməkdəki möcüzəsi 66 beyt
- 077 بخش ۷۷ - رجوع کردن به قصهٔ قبه و گنجQübbə və xəzinə hekayətinə qayıdış 31 beyt
- 078 بخش ۷۸ - انابت آن طالب گنج به حق تعالی بعد از طلب بسیار و عجز و اضطرار کی ای ولی الاظهار تو کن این پنهان را آشکارO xəzinə axtaranın çox axtarışdan, acizlikdən və çarəsizlikdən sonra Allaha tövbə etməsi ki, Ey hər şeyi zahir edən, bu gizlini aşkar et 59 beyt
- 079 بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آنSəs eşidilməsi və xəzinə axtarana o sirlərin həqiqətindən xəbər verilməsi 29 beyt
- 080 بخش ۸۰ - حکایت آن سه مسافر مسلمان و ترسا و جهود و آن کی به منزل قوتی یافتند و ترسا و جهود سیر بودند گفتند این قوت را فردا خوریم مسلمان صایم بود گرسنه ماند از آنک مغلوب بودÜç müsəlman, xristian və yəhudi səyyahın hekayəti ki, bir mənzildə yemək tapdılar və xristianla yəhudi tox idilər, dedilər ki, bu yeməyi sabah yeyərik, müsəlman oruc idi, ac qaldı, çünki məğlub idi 81 beyt
- 081 بخش ۸۱ - حکایت اشتر و گاو و قج که در راه بند گیاه یافتند هر یکی میگفت من خورمDəvə, öküz və qozun hekayəti ki, yolda ot tapdılar, hər biri mən yeyərəm dedi 8 beyt
- 082 بخش ۸۲ - مثلMəsəl 21 beyt
- 083 بخش ۸۳ - جواب گفتن مسلمان آنچ دید به یارانش جهود و ترسا و حسرت خوردن ایشانMüsəlmanın gördüklərini yoldaşlarına, yəhudi və xristiana danışması və onların heyfsilənməsi 24 beyt
- 084 بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتنTirmid padşahının car çəkməsi ki, üç və ya dörd günə Səmərqəndə filan işə gedənə xələt, at, qul, kəniz və bu qədər qızıl verərəm və kənddəki təlxəyin bu car xəbərini eşitməsi və şaha gəlib deməsi ki, mən hər halda gedə bilmərəm 122 beyt
- 085 بخش ۸۵ - حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای هر دو به رشتهای دراز و بر کشیدن زاغ موش را و معلق شدن چغز و نالیدن و پشیمانی او از تعلق با غیر جنس و با جنس خود ناساختنSiçanın ördəklə əlaqəsi və ikisinin ayağını uzun bir ipə bağlaması, qarquşun siçanı qaldırması və ördəyin havada sallanması, iniltiləri və öz cinsindən olmayanla əlaqə qurmaqdan peşman olması, öz cinsindən olanla isə yola getməməsi 33 beyt
- 086 بخش ۸۶ - تدبیر کردن موش به چغز کی من نمیتوانم بر تو آمدن به وقت حاجت در آب میان ما وصلتی باید کی چون من بر لب جو آیم ترا توانم خبر کردن و تو چون بر سر سوراخ موشخانه آیی مرا توانی خبر کردن الی آخرهSiçanın ördəyə tədbir görməsi ki, mən sənin yanına gələ bilmərəm, ehtiyac vaxtı aramızda elə bir əlaqə olmalıdır ki, mən çayın qırağına gələndə sənə xəbər verə bilim və sən siçan deşiyinin ağzına gələndə mənə xəbər verə biləsən və s. 21 beyt
- 087 بخش ۸۷ - مبالغه کردن موش در لابه و زاری و وصلت جستن از چغز آبیSiçanın yalvararaq ördəkdən əlaqə diləməsi 29 beyt
- 088 بخش ۸۸ - لابه کردن موش مر چغز را کی بهانه میندیش و در نسیه مینداز انجاح این حاجت مرا کی فی التاخیر آفات و الصوفی ابن الوقت و ابن دست از دامن پدر باز ندارد و اب مشفق صوفی کی وقتست او را بنگرش به فردا محتاج نگرداند چندانش مستغرق دارد در گلزار سریع الحسابی خویش نه چون عوام منتظر مستقبل نباشد نهری باشد نه دهری کی لا صباح عند الله و لا مساء ماضی و مستقبل و ازل و ابد آنجا نباشد آدم سابق و دجال مسبوق نباشد کی این رسوم در خطهٔ عقل جز وی است و روح حیوانی در عالم لا مکان و لا زمان این رسوم نباشد پس او ابن وقتیست کی لا یفهم منه الا نفی تفرقة الا زمنة چنانک از الله واحد فهم شود نفی دوی نی حقیقت واحدیSiçanın ördəyə yalvararaq deməsi ki, bəhanə axtarma və bu ehtiyacımı təxirə salma ki, təxirdə bəlalar var və sufi vaxtın oğludur və oğul atasının ətəyindən əl çəkməz və şəfqətli ata, yəni vaxt, onu sabaha möhtac etməz, onu öz sürətli hesabı gül bağçasında o qədər qərq edər ki, camaat kimi gələcəyi gözləməz, çay olar, dövr olmaz, çünki Allah yanında səhər də yoxdur, axşam da, keçmiş və gələcək, əzəl və əbəd orada yoxdur, Adəm qabaqcıl və Dəccal arxada qalan olmaz, çünki bu rəsmlər cüzi ağıl və heyvani ruhun səltənətindədir, laməkan və zamansız aləmdə bu rəsmlər yoxdur, deməli o, elə bir vaxtın oğludur ki, ondan zamanların fərqinin inkarından başqa heç nə başa düşülməz, necə ki, Allahın vahidliyindən ikiliyin inkarı, vahidliyin həqiqəti deyil 101 beyt
- 089 بخش ۸۹ - حکایت شب دزدان کی سلطان محمود شب در میان ایشان افتاد کی من یکیام از شما و بر احوال ایشان مطلع شدن الی آخرهGecə oğrularının hekayəti ki, Sultan Mahmud bir gecə onların arasına düşdü, mən sizin birinizəm dedi və onların vəziyyətindən xəbərdar oldu və s. 105 beyt
- 090 بخش ۹۰ - قصهٔ آنک گاو بحری گوهر کاویان از قعر دریا بر آورد شب بر ساحل دریا نهد در درخش و تاب آن میچرد بازرگان از کمین برون آید چون گاو از گوهر دورتر رفته باشد بازرگان به لجم و گل تیره گوهر را بپوشاند و بر درخت گریزد الی آخر القصه و التقریبDəniz öküzünün Kəvian ləlini dənizin dibindən çıxarıb gecə dəniz sahilinə qoyması, onun parıltısında otlaması, tacirin pusqudan çıxması, öküz ləldən uzaqlaşdıqda tacirin ləli tünd palçıqla örtməsi və ağaca qaçması, hekayətin sonuna qədər və müqayisə 19 beyt
- 091 بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب اوSiçanın ördəyi çayın kənarında çağırması və ipin ucunu çəkməsi ki, ördək suda onun çağırışından xəbər tutsun hekayətinə qayıdış 33 beyt
- 092 بخش ۹۲ - قصهٔ عبدالغوث و ربودن پریان او را و سالها میان پریان ساکن شدن او و بعد از سالها آمدن او به شهر و فرزندان خویش را باز ناشکیفتن او از آن پریان به حکم جنسیت و همدلی او با ایشانƏbdülqovsun hekayəti və pərilərin onu qaçırması, uzun illər pərilər arasında yaşaması və illər sonra şəhərə qayıtması və cinsiyyət və həmdərdlik hökmü ilə pərilərə olan düşkünlüyündən övladlarını tanıya bilməməsi 40 beyt
- 093 بخش ۹۳ - داستان آن مرد کی وظیفه داشت از محتسب تبریز و وامها کرده بود بر امید آن وظیفه و او را خبر نه از وفات او حاصل از هیچ زندهای وام او گزارده نشد الا از محتسب متوفی گزارده شد چنانک گفتهاند لیس من مات فاستراح بمیت انما المیت میت الاحیاءTəbriz mühasibindən vəzifə alan və o vəzifə ümidi ilə borc alan kişinin hekayəti, onun mühasibin vəfatından xəbəri yox idi, heç bir canlıdan onun borcu ödənilmədi, yalnız vəfat etmiş mühasibdən ödənildi, necə ki, demişlər: Ölüb rahatlayan ölü deyil, əsl ölü dirilərin içində ölü olandır 15 beyt
- 094 بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخرهCəfərin (Allah ondan razı olsun) qalayı təkbaşına fəth etməyə gəlməsi və o qalanın padşahının onu dəf etmək barədə məsləhət görməsi və vəzirin padşaha deməsi ki, aman, təslim ol və cəhalətlə təhəvvür etmə ki, bu kişi igiddir və Haqqdan ruhunda böyük bir cəmiyyət var və s. 77 beyt
- 095 بخش ۹۵ - رجوع کردن به حکایت آن شخص وام کرده و آمدن او به امید عنایت آن محتسب سوی تبریزO borclu şəxsin hekayətinə qayıdış və o mühasibin inayətinə ümid edərək Təbrizə gəlməsi 18 beyt
- 096 بخش ۹۶ - باخبر شدن آن غریب از وفات آن محتسب و استغفار او از اعتماد بر مخلوق و تعویل بر عطای مخلوق و یاد نعمتهای حق کردنش و انابت به حق از جرم خود ثُمَّ الَّذینَ کَفَروا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلونَO qəribin mühasibin vəfatından xəbər tutması və məxluqa etimad etməkdən və məxluqun bəxşişinə bel bağlamaqdan bağışlanma diləməsi, Allahın nemətlərini yada salması və öz günahından Allaha tövbə etməsi: “Sonra kafir olanlar Rəbbinə şərik qoşurlar” 96 beyt
- 097 بخش ۹۷ - مثل دوبین همچو آن غریب شهر کاش عمر نام کی از یک دکانش به سبب این به آن دکان دیگر حواله کرد و او فهم نکرد کی همه دکان یکیست درین معنی کی به عمر نان نفروشند هم اینجا تدارک کنم من غلط کردم نامم عمر نیست چون بدین دکان توبه و تدارک کنم نان یابم از همه دکانهای این شهر و اگر بیتدارک همچنین عمر نام باشم ازین دکان در گذرم محرومم و احولم و این دکانها را از هم جدا دانستهامİkiqat görənin məsəli, Kaş Ömər adlı o şəhər qəribi kimi ki, bir dükanından bu səbəbdən digər dükana göndərildi və o başa düşmədi ki, bütün dükanlar eyni mənadadır ki, Ömərə çörək satılmaz, burada tədarük edərəm, mən səhv etdim, adım Ömər deyil, bu dükanda tövbə və tədarük etsəm, bu şəhərin bütün dükanlarından çörək taparam və əgər tədarük etmədən elə Ömər adlı olsam, bu dükandan keçərəm, məhrumam və çəpgözəm və bu dükanları bir-birindən ayrı bilmişəm 28 beyt
- 098 بخش ۹۸ - توزیع کردن پایمرد در جملهٔ شهر تبریز و جمع شدن اندک چیز و رفتن آن غریب به تربت محتسب به زیارت و این قصه را بر سر گور او گفتن به طریق نوحه الی آخرهVəsaiti Təbriz şəhərinə paylaması və az miqdarda pul yığılması və o qəribin mühasibin qəbrini ziyarət etməyə getməsi və bu hekayəti onun qəbri başında ağı şəklində danışması və s. 97 beyt
- 099 بخش ۹۹ - دیدن خوارزمشاه رحمه الله در سیران در موکب خود اسپی بس نادر و تعلق دل شاه به حسن و چستی آن اسپ و سرد کردن عمادالملک آن اسپ را در دل شاه و گزیدن شاه گفت او را بر دید خویش چنانک حکیم رحمة الله علیه در الهینامه فرمود چون زبان حسد شود نخاس یوسفی یابی از گزی کرباس از دلالی برادران یوسف حسودانه در دل مشتریان آن چندان حسن پوشیده شد و زشت نمودن گرفت کی وَ کانوا فیهِ مِنَ الزّاهِدینَXarəzmşahın (Allah rəhmət eləsin) səyahətində öz dəstəsində çox nadir bir at görməsi və şahın qəlbinin o atın gözəlliyinə və çevikliyinə bağlanması və Əmadülmülkün o atı şahın ürəyindən soyutması və şahın onu öz gözündən üstün tutması, necə ki, Həkim (Allah rəhmət eləsin) İlahinaməsində buyurmuşdur: Həsəd dili nocux olarsa, bir parça bezdən Yusif taparsan. Yusifin qardaşlarının qısqanclıqla alverçilik etməsi nəticəsində müştərilərin qəlbində o qədər gözəllik örtüldü və çirkin göründü ki, "Onlar onu ucuz satdılar" 55 beyt
- 100 بخش ۱۰۰ - ماخذهٔ یوسف صدیق صلواتالله علیه به حبس بضع سنین به سبب یاری خواستن از غیر حق و گفتن اذکرنی عند ربک مع تقریرهYusif Sadiqə (ona salam olsun) Allahdan başqasından kömək istədiyi üçün, "Məni Rəbbinin yanında xatırla" dediyi üçün neçə illər zindanda qalması və onun təsdiqi 118 beyt
- 101 بخش ۱۰۱ - رجوع کردن به قصهٔ آن پایمرد و آن غریب وامدار و بازگشتن ایشان از سر گور خواجه و خواب دیدن پایمرد خواجه را الی آخرهO vasitəçi və borclu qəribin hekayətinə qayıdış və onların xocanın qəbri başından qayıtması və vasitəçinin xocanı yuxuda görməsi və s. 15 beyt
- 102 بخش ۱۰۲ - گفتن خواجه در خواب به آن پایمرد وجوه وام آن دوست را کی آمده بود و نشان دادن جای دفن آن سیم و پیغام کردن به وارثان کی البته آن را بسیار نبینند وهیچ باز نگیرند و اگر چه او هیچ از آن قبول نکند یا بعضی را قبول نکند هم آنجا بگذارند تا هر آنک خواهد برگیرد کی من با خدا نذرها کردم کی از آن سیم به من و به متعلقان من حبهای باز نگردد الی آخرهXocanın yuxuda o dostunun gələn borclarının məbləğini vasitəçiyə deməsi və o gümüşün basdırıldığı yeri göstərməsi və varislərə xəbər göndərməsi ki, heç vaxt ona çox baxmasınlar və heç nə geri götürməsinlər və o, bundan heç nə qəbul etməsə və ya bəzisini qəbul etməsə də, elə orada qoysunlar ki, istəyən götürsün, çünki mən Allahla nəzir etmişdim ki, o gümüşdən mənə və mənim qohumlarıma bir qəpik də qayıtmasın və s. 50 beyt
- 103 بخش ۱۰۳ - حکایت آن پادشاه و وصیت کردن او سه پسر خویش را کی درین سفر در ممالک من فلان جا چنین ترتیب نهید و فلان جا چنین نواب نصب کنید اما الله الله به فلان قلعه مروید و گرد آن مگردیدO padşahın hekayəti və üç oğluna vəsiyyət etməsi ki, bu səfərdə mənim məmləkətlərimdə filan yerdə belə bir tərtibat yaradın və filan yerdə filan canişin təyin edin, lakin Allaha and olsun ki, filan qalaya getməyin və onun ətrafına dolanmayın 13 beyt
- 104 بخش ۱۰۴ - بیان استمداد عارف از سرچشمهٔ حیات ابدی و مستغنی شدن او از استمداد و اجتذاب از چشمههای آبهای بیوفا کی علامة ذالک التجافی عن دار الغرور کی آدمی چون بر مددهای آن چشمهها اعتماد کند در طلب چشمهٔ باقی دایم سست شود کاریز درون جان تو میباید کز عاریهها ترا دری نگشاید یک چشمهٔ آب از درون خانه به زان جویی که آن ز بیرون آیدArifin əbədi həyat bulağından yardım alması və vəfasız sular bulaqlarından yardım almağa ehtiyacının qalmaması bəyanı ki, bunun əlaməti aldadıcı diyardan uzaqlaşmaqdır ki, insan o bulaqların yardımlarına etibar etdikdə, daimi bulağı axtarışında həmişə zəifləyər, canının içindəki quyu sənə lazımdır ki, borclar sənə bir qapı açmasın, evin içindən bir çeşmə su, çöldən gələn arxdan daha yaxşıdır 34 beyt
- 105 بخش ۱۰۵ - روان شدن شهزادگان در ممالک پدر بعد از وداع کردن ایشان شاه را و اعادت کردن شاه وقت وداع وصیت را الی آخرهŞahzadələrin şahla vidalaşdıqdan və şahın vidalaşma zamanı vəsiyyəti təkrarladıqdan sonra atasının məmləkətlərinə getməsi və s. 69 beyt
- 106 بخش ۱۰۶ - رفتن پسران سلطان به حکم آنک الانسان حریص علی ما منع ما بندگی خویش نمودیم ولیکن خوی بد تو بنده ندانست خریدن به سوی آن قلعهٔ ممنوع عنه آن همه وصیتها و اندرزهای پدر را زیر پا نهادند تا در چاه بلا افتادند و میگفتند ایشان را نفوس لوامه الم یاتکم نذیر ایشان میگفتند گریان و پشیمان لوکنا نسمع او نعقل ماکنا فی اصحاب السعیرSultanın oğullarının "İnsan qadağan olunanlara hərisdir" hökmü ilə getməsi, biz öz qulluğumuzu göstərdik, lakin sənin pis xasiyyətin qulu almağı bacarmadı, bütün o vəsiyyətləri və atasının nəsihətlərini tapdalayıb o qadağan olunmuş qalaya tərəf getdilər ki, bəla quyusuna düşdülər və onlara "Sizə xəbərdar edən gəlmədimi?" deyən qınayıcı nəfsləri deyirdi, onlar ağlayaraq və peşman olaraq "Əgər biz eşitsəydik və ya ağıl etsəydik, cəhənnəm əhli olmazdıq" deyirdilər 61 beyt
- 107 بخش ۱۰۷ - دیدن ایشان در قصر این قلعهٔ ذات الصور نقش روی دختر شاه چین را و بیهوش شدن هر سه و در فتنه افتادن و تفحص کردن کی این صورت کیستOnların o qaladakı qəsrdə Çin şahzadəsinin üzünün şəklini görməsi və üçünün də huşunu itirərək fitnəyə düşməsi və bu şəkil kimdir deyə soruşması 39 beyt
- 108 بخش ۱۰۸ - حکایت صدر جهان بخارا کی هر سایلی کی به زبان بخواستی از صدقهٔ عام بیدریغ او محروم شدی و آن دانشمند درویش به فراموشی و فرط حرص و تعجیل به زبان بخواست در موکب صدر جهان از وی رو بگردانید و او هر روز حیلهٔ نو ساختی و خود را گاه زن کردی زیر چادر وگاه نابینا کردی و چشم و روی خود بسته به فراستش بشناختی الی آخرهBuxara Sədr Cahanının hekayəti ki, hər dilənçi ümumi sədəqədən açıqca istəyəndə məhrum qalırdı və o alim dərviş unutqanlıqdan, hərislikdən və tələskənlikdən Sədr Cahanın dəstəsində ondan açıqca istədi, o da üzünü çevirdi və hər gün yeni hiylə işlədərək gah çarşab altında qadın, gah da kor olaraq gözlərini və üzünü bağlasa da, onun fərasəti ilə tanıyırdı və s. 44 beyt
- 109 بخش ۱۰۹ - حکایت آن دو برادر یکی کوسه و یکی امرد در عزب خانهای خفتند شبی اتفاقا امرد خشتها بر مقعد خود انبار کرد عاقبت دباب دب آورد و آن خشتها را به حیله و نرمی از پس او برداشت کودک بیدار شد به جنگ کی این خشتها کو کجا بردی و چرا بردی او گفت تو این خشتها را چرا نهادی الی آخرهO iki qardaşın hekayəti, biri saqqalsız, digəri tüklü, bir gecə subaylar evində yatdılar, təsadüfən tüklü öz arxasına kərpiclər yığdı, nəhayət, dəbədəb gəldi və o kərpicləri hiyləgərcə və səssizcə onun arxasından götürdü, uşaq oyandı və savaşdı ki, bu kərpiclər haradadır, hara apardın və niyə apardın, o dedi ki, sən bu kərpicləri niyə qoydun və s. 41 beyt
- 110 بخش ۱۱۰ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلواتالله علیه فرمود منهومان لا یشبعان طالب الدنیا و طالب العلم کی این علم غیر علم دنیا باید تا دو قسم باشد اما علم دنیا هم دنیا باشد الی آخره و اگر همچنین شود کی طالب الدنیا و طالب الدنیا تکرار بود نه تقسیم مع تقریرهBu xəbərin təfsirində ki, Mustafa (ona salam olsun) buyurmuşdur: İki doymayan var - dünya axtaran və elm axtaran, bu elm dünya elmindən başqa olmalıdır ki, iki qism olsun, lakin dünya elmi də dünyadır və s. və əgər belə olsa ki, dünya axtaran və dünya axtaran təkrardır, bölgü deyil, təsdiqlənməsi ilə 3 beyt
- 111 بخش ۱۱۱ - بحث کردن آن سه شهزاده در تدبیر آن واقعهO üç şahzadənin o hadisənin tədbirini müzakirə etməsi 5 beyt
- 112 بخش ۱۱۲ - مقالت برادر بزرگینBöyük qardaşın sözü 22 beyt
- 113 بخش ۱۱۳ - ذکر آن پادشاه که آن دانشمند را به اکراه در مجلس آورد و بنشاند ساقی شراب بر دانشمند عرضه کرد ساغر پیش او داشت رو بگردانید و ترشی و تندی آغاز کرد شاه ساقی را گفت کی هین در طبعش آر ساقی چندی بر سرش کوفت و شرابش در خورد داد الی آخرهO padşahın zikri ki, o alimi məclisə zorla gətirdi və oturtdu, saqi şərabı alimin qabağına qoydu, o da üzünü çevirdi və turşuluq və sərtlik başladı, şah saqiyə dedi ki, ona məcbur et, saqi bir müddət onun başına vurdu və şərabı içdi və s. 66 beyt
- 114 بخش ۱۱۴ - روان گشتن شاهزادگان بعد از تمام بحث و ماجرا به جانب ولایت چین سوی معشوق و مقصود تا به قدر امکان به مقصود نزدیکتر باشند اگر چه راه وصل مسدودست به قدر امکان نزدیکتر شدن محمودست الی آخرهBütün müzakirələrdən və mübahisələrdən sonra şahzadələrin Çin diyarına, sevgilinin və məqsədin tərəfinə yola düşməsi ki, imkan daxilində məqsədə daha yaxın olsunlar, hətta əlaqə yolu bağlı olsa da, imkan daxilində yaxınlaşmaq Mahmudun əməlidir və s. 6 beyt
- 115 بخش ۱۱۵ - حکایت امرء القیس کی پادشاه عرب بود و به صورت عظیم به جمال بود یوسف وقت خود بود و زنان عرب چون زلیخا مردهٔ او و او شاعر طبع قفا نبک من ذکری حبیب و منزل چون همه زنان او را به جان میجستند ای عجب غزل او و نالهٔ او بهر چه بود مگر دانست کی اینها همه تمثال صورتیاند کی بر تختههای خاک نقش کردهاند عاقبت این امرء القیس را حالی پیدا شد کی نیمشب از ملک و فرزند گریخت و خود را در دلقی پنهان کرد و از آن اقلیم به اقلیم دیگر رفت در طلب آن کس کی از اقلیم منزه است یختص برحمته من یشاء الی آخرهƏmraülqeysin hekayəti ki, ərəb padşahı idi və çox gözəl idi, öz dövrünün Yusifi idi və ərəb qadınları Züleyxa kimi ona vurulmuşdular və o, "Dostumun və evinin xatirəsindən ağlayaq" şairi idi, bütün qadınlar onu candan axtararkən, onun qəzəli və fəryadı nə üçün idi, bəlkə bilirdi ki, bunların hamısı torpaq lövhələri üzərində çəkilmiş surət təmsilləridir, nəhayət, bu Əmraülqeysə bir hal gəldi ki, gecə yarısı mülkdən və övladdan qaçdı və özünü bir dərviş xirqəsinə bükdü və o diyardan başqa diyara getdi, o pak olanı axtarmaq üçün: "Allah dilədiyi kəsə Öz rəhmətini verir" və s. 68 beyt
- 116 بخش ۱۱۶ - بعد مکث ایشان متواری در بلاد چین در شهر تختگاه و بعد دراز شدن صبر بیصبر شدن آن بزرگین کی من رفتم الوداع خود را بر شاه عرضه کنم اما قدمی تنیلنی مقصودی او القی راسی کفادی ثم یا پای رساندم به مقصود و مراد یا سر بنهم همچو دل از دست آنجا و نصیحت برادران او را سود ناداشتن یا عاذل العاشقین دع فة اضلها الله کیف ترشدها الی آخرهOnların Çin ölkəsinin paytaxtında gizli qaldıqdan sonra və səbir uzun çəkdikdən sonra böyük qardaşın səbirsizləşməsi ki, mən getdim, əlvida, özümü şaha təqdim edəcəm, lakin addımım məni məqsədimə çatdıracaq, ya da başımı fəda edəcəm, necə ki, o ürək əlindən, qardaşlarının nəsihətinin ona fayda verməməsi və ya aşiqə qınayan: "Allahın azdırdığı bir tayfanı necə doğru yola yönəldərsən" və s. 120 beyt
- 117 بخش ۱۱۷ - بیان مجاهد کی دست از مجاهده باز ندارد اگر چه داند بسطت عطاء حق را کی آن مقصود از طرف دیگر و به سبب نوع عمل دیگر بدو رساند کی در وهم او نبوده باشد او همه وهم و اومید درین طریق معین بسته باشد حلقهٔ همین در میزند بوک حق تعالی آن روزی را از در دیگر بدو رساند کی او آن تدبیر نکرده باشد و یرزقه من حیث لا یحتسب العبد یدبر والله یقدر و بود کی بنده را وهم بندگی بود کی مرا از غیر این در برساند اگر چه من حلقهٔ این در میزنم حق تعالی او را هم ازین در روزی رساند فیالجمله این همه درهای یکی سرایست مع تقریرهMücahidin bəyanı ki, mücadilədən əl çəkməz, hətta Allahın bəxşişinin genişliyini bilsə də, çünki o məqsəd ona başqa tərəfdən və başqa bir növ əməl səbəbiylə çatacaq ki, bu onun təsəvvüründə olmamışdır, o, bütün təsəvvürünü və ümidini bu müəyyən yola bağlamış, bu qapının zəngini çalır, bəlkə Allah ona o ruzini başqa qapıdan çatdıra ki, o, bu tədbiri görməmişdir və "Ona gözləmədiyi yerdən ruzi verər", "Qul tədbir görər, Allah qərar verər" və bəzən qulun bəndəlik təsəvvürü olar ki, mənə bundan başqa qapıdan çatdıra, hətta mən bu qapının zəngini çalsam da, Allah ona elə bu qapıdan ruzi verər, bir sözlə, bunların hamısı bir evin qapılarıdır, təsdiqi ilə 31 beyt
- 118 بخش ۱۱۸ - حکایت آن شخص کی خواب دید کی آنچ میطلبی از یسار به مصر وفا شود آنجا گنجیست در فلان محله در فلان خانه چون به مصر آمد کسی گفت من خواب دیدهام کی گنجیست به بغداد در فلان محله در فلان خانه نام محله و خانهٔ این شخص بگفت آن شخص فهم کرد کی آن گنج در مصر گفتن جهت آن بود کی مرا یقین کنند کی در غیر خانهٔ خود نمیباید جستن ولیکن این گنج یقین و محقق جز در مصر حاصل نشودO şəxsin hekayəti ki, yuxuda gördü ki, nə axtarırsan, Misirdə tapılacaq, orada filan məhəllədə filan evdə bir xəzinə var, Misirə gəldikdə, biri dedi ki, mən yuxuda görmüşəm ki, Bağdadda filan məhəllədə filan evdə bir xəzinə var, bu şəxsin məhəlləsinin və evinin adını dedi, o şəxs başa düşdü ki, Misirdə xəzinə deməsi mənim Misirdə olduğumu təsdiq etmək üçündür, yəni öz evindən başqa yerdə axtarmamalısan, lakin bu xəzinə qətiyyət və həqiqətdir ki, yalnız Misirdə əldə edilər 11 beyt
- 119 بخش ۱۱۹ - سبب تاخیر اجابت دعای مؤمنMöminin duasının gecikmə səbəbi 21 beyt
- 120 بخش ۱۲۰ - رجوع کردن به قصهٔ آن شخص کی به او گنج نشان دادند به مصر و بیان تضرع او از درویشی به حضرت حقO şəxsin hekayətinə qayıdış ki, Misirdə ona xəzinə göstərildi və onun yoxsulluqdan Allaha yalvarmasının bəyanı 17 beyt
- 121 بخش ۱۲۱ - رسیدن آن شخص به مصر و شب بیرون آمدن به کوی از بهر شبکوکی و گدایی و گرفتن عسس او را و مراد او حاصل شدن از عسس بعد از خوردن زخم بسیار و عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ و قوله تعالی سَیَجْعَلُ اللهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْراً و قوله علیهالسلام اشتدّی ازمّة تنفرجی و جمیع القرآن و الکتب المنزلة فی تقریر هذاO şəxsin Misirə çatması və gecə gəzmək və dilənmək üçün küçəyə çıxması və mühafizəçilərin onu tutması və çoxlu yaralar aldıqdan sonra məqsədinə çatması və "Ola bilsin ki, xoşlamadığınız bir şey sizin üçün xeyirli olsun" və Uca Allahın "Allah çətinlikdən sonra asanlıq yaradar" sözü və peyğəmbərin (ona salam olsun) "Sıxıntı artarsa, aradan qalxar" sözü və bütün Qurani-Kərim və nazil olan kitablar bunun təsdiqindədir 19 beyt
- 122 بخش ۱۲۲ - بیان این خبر کی الکذب ریبة والصدق طمانینةBu xəbərin bəyanı ki, yalan şübhədir, doğruluq rahatlıqdır 57 beyt
- 123 بخش ۱۲۳ - مثلMəsəl 5 beyt
- 124 بخش ۱۲۴ - بازگشتن آن شخص شادمان و مراد یافته و خدای را شکر گویان و سجده کنان و حیران در غرایب اشارات حق و ظهور تاویلات آن در وجهی کی هیچ عقلی و فهمی بدانجا نرسدO şəxsin sevincli, məqsədinə çatmış, Allaha şükür edərək, səcdə edərək və Allahın işarələrinin qəribəliklərinə və onların təvillərinin heç bir ağılın və dərrakənin çatmadığı bir şəkildə zühuruna heyran qalaraq geri dönməsi 49 beyt
- 125 بخش ۱۲۵ - مکرر کردن برادران پند دادن بزرگین را و تاب ناآوردن او آن پند را و در رمیدن او ازیشان شیدا و بیخود رفتن و خود را در بارگاه پادشاه انداختن بیدستوری خواستن لیک از فرط عشق و محبت نه از گستاخی و لاابالی الی آخرهQardaşların böyük qardaşa nəsihət verməsi və onun o nəsihətə dözə bilməməsi və onlardan qaçaraq aşiq və özündən xəbərsiz getməsi və icazə istəmədən özünü padşahın sarayına atması, lakin həddindən artıq eşq və məhəbbətdən, cəsarətdən və laqeydlikdən deyil və s. 63 beyt
- 126 بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصهQazinin Cuhinin arvadına vurulması və sandıqda qalması və qazinin naibinin sandığı alması, sonra növbəti il Cuhinin arvadının keçən ilki oyun ümidi ilə gəlməsi və qazinin "Məni azad et və başqasını axtar" deməsi, hekayətin sonuna qədər 26 beyt
- 127 بخش ۱۲۷ - رفتن قاضی به خانهٔ زن جوحی و حلقه زدن جوحی به خشم بر در و گریختن قاضی در صندوقی الی آخرهQazinin Cuhinin evinə getməsi və Cuhinin qəzəblə qapını döyməsi və qazinin bir sandığa qaçması və s. 45 beyt
- 128 بخش ۱۲۸ - آمدن نایب قاضی میان بازار و خریداری کردن صندوق را از جوحی الی آخرهQazinin naibinin bazarın ortasına gəlməsi və Cuhidən sandığı alması və s. 18 beyt
- 129 بخش ۱۲۹ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلواتالله علیه فرمود من کنت مولاه فعلی مولاه تا منافقان طعنه زدند کی بس نبودش کی ما مطیعی و چاکری نمودیم او را چاکری کودکی خلم آلودمان هم میفرماید الی آخرهBu xəbərin təfsirində ki, Mustafa (ona salam olsun) buyurmuşdur: "Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır", o vaxt münafiqlər tənə etdilər ki, ona yalnız itaətkar və qul olduğumuzu göstərməyimiz az idi, hələ balaca, çirkli bir uşağa da qulluq etməyimizi əmr edir və s. 15 beyt
- 130 بخش ۱۳۰ - باز آمدن زن جوحی به محکمهٔ قاضی سال دوم بر امید وظیفهٔ پارسال و شناختن قاضی او را الی اتمامهCuhinin arvadının növbəti il keçən ilki vəzifə ümidi ilə qazinin məhkəməsinə geri gəlməsi və qazinin onu tanıması, tamamlanmasına qədər 36 beyt
- 131 بخش ۱۳۱ - باز آمدن به شرح قصهٔ شاهزاده و ملازمت او در حضرت شاهŞahzadənin hekayəsinə və onun şahın hüzurunda davamlı qalmasına qayıdış 19 beyt
- 132 بخش ۱۳۲ - در بیان آنک دوزخ گوید کی قنطرهٔ صراط بر سر اوست ای مؤمن از صراط زودتر بگذر زود بشتاب تا عظمت نور تو آتش ما را نکشد جز یا مؤمن فان نورک اطفاء ناریCəhənnəmin üstündə sırat körpüsü olduğunu deməsi bəyanında ki, ey mömin, sıratdan tez keç, tələs ki, nurunun əzəməti odumuzu söndürməsin, ey mömin, sənin nurun odumu söndürər 26 beyt
- 133 بخش ۱۳۳ - متوفی شدن بزرگین از شهزادگان و آمدن برادر میانین به جنازهٔ برادر کی آن کوچکین صاحبفراش بود از رنجوری و نواختن پادشاه میانین را تا او هم لنگ احسان شد ماند پیش پادشاه صد هزار از غنایم غیبی و غنی بدو رسید از دولت و نظر آن شاه مع تقریر بعضهŞahzadələrdən böyüyünün vəfat etməsi və ortancıl qardaşın xəstəlikdən yataq xəstəsi olan kiçik qardaşın cənazəsinə gəlməsi və padşahın ortancıl qardaşa lütf göstərməsi, o da ehsan ayaqlı oldu, padşahın yanında qaldı və yüz minlərlə qeybi qənimət və zənginlik şahın dövləti və nəzərindən ona çatdı, bəzilərinin təsdiqi ilə 125 beyt
- 134 بخش ۱۳۴ - وسوسهای کی پادشاهزاده را پیدا شد از سبب استغنایی و کشفی کی از شاه دل او را حاصل شده بود و قصد ناشکری و سرکشی میکرد شاه را از راه الهام و سر شاه را خبر شد دلش درد کرد روح او را زخمی زد چنانک صورت شاه را خبر نبود الی آخرهŞahzadədə yaranan bir vəsvəsə ki, şahdan qəlbinə gələn istiğna və kəşf səbəbiylə şaha nankorluq və üsyankarlıq etmək istəyirdi, şah ilham yolu ilə bunu bildi, qəlbi ağrıdı, ruhu ona bir yara vurdu, necə ki, şahın özünün xəbəri olmadı və s. 38 beyt
- 135 بخش ۱۳۵ - خطاب حق تعالی به عزرائیل علیهالسلام کی ترا رحم بر کی بیشتر آمد ازین خلایق کی جانشان قبض کردی و جواب دادن عزرائیل حضرت راAllah Təalanın Əzrailə (əleyhissalam) xitab etməsi ki, bu məxluqlardan kimə canlarını qəbz edəndə daha çox rəhm etdin və Əzrailin Allaha cavab verməsi 18 beyt
- 136 بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیزŞeyx Şeyban Rəinin (Allah ruhunu əziz etsin) kəramətləri 16 beyt
- 137 بخش ۱۳۷ - رجوع کردن به قصهٔ پروردن حق تعالی نمرود را بیواسطهٔ مادر و دایه در طفلیAllah Təalanın Nəmruzu uşaqlıqda ana və dayə vasitəsi olmadan bəsləməsi hekayətinə qayıdış 34 beyt
- 138 بخش ۱۳۸ - رجوع کردن بدان قصه کی شاهزاده بدان طغیان زخم خورد از خاطر شاه پیش از استکمال فضایل دیگر از دنیا برفتO hekayətə qayıdış ki, şahzadə o tüğyandan şahın nəzərindən yara aldı və digər fəzilətlərini tamamlamadan dünyadan getdi 12 beyt
- 139 بخش ۱۳۹ - وصیت کردن آن شخص کی بعد از من او برد مال مرا از سه فرزند من کی کاهلترستO şəxsin vəsiyyət etməsi ki, məndən sonra malımı üç övladımdan ən tənbəli götürsün 25 beyt
- 140 بخش ۱۴۰ - مثلMəsəl 14 beyt