Oxu Dəftər 6 Siçanın ördəyə yalvararaq deməsi ki, bəhanə axtarma və bu ehtiyacımı təxirə salma ki, təxirdə bəlalar var və sufi vaxtın oğludur və oğul atasının ətəyindən əl çəkməz və şəfqətli ata, yəni vaxt, onu sabaha möhtac etməz, onu öz sürətli hesabı gül bağçasında o qədər qərq edər ki, camaat kimi gələcəyi gözləməz, çay olar, dövr olmaz, çünki Allah yanında səhər də yoxdur, axşam da, keçmiş və gələcək, əzəl və əbəd orada yoxdur, Adəm qabaqcıl və Dəccal arxada qalan olmaz, çünki bu rəsmlər cüzi ağıl və heyvani ruhun səltənətindədir, laməkan və zamansız aləmdə bu rəsmlər yoxdur, deməli o, elə bir vaxtın oğludur ki, ondan zamanların fərqinin inkarından başqa heç nə başa düşülməz, necə ki, Allahın vahidliyindən ikiliyin inkarı, vahidliyin həqiqəti deyil Beyt 2721

M6:2721 — تا لب جو خندد از آب معین / لب لب جو سر برآرد یاسمین

تا لب جو خندد از آب معینلب لب جو سر برآرد یاسمین
✦ Bu beyti Azərbaycanca dilində render edin

M6:2721

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — onun Məsnəvi mühazirələrinin səs yazılarından

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تا لب رودخانه از آب زلال شاداب و خندان شود، و بر کنار جویبار گل یاسمین سر برآورد. معنا: این بیت، تأثیر حضور و لطف الهی را با تمثیلی از طبیعت بیان می‌کند؛ همان‌گونه که آب زلال به جویبار حیات می‌بخشد و گل‌ها می‌رویاند، عنایت حق نیز جان و جهان را تازه و شکوفا می‌سازد.

شرح

من پیشتر گفته‌ام که مولانا با صوفی هم‌صداست که «سیلی نقد از حلوای نسیه به». این بیت از آن جهت مهم است که «نقد» را نه تنها سیلی، که حضور جان‌بخش معشوق می‌داند. اینجا، جویبارِ حیات، از آبِ «معین» یعنی آبِ روان و زلال الهی لبریز می‌شود و این آب، چنان طراوتی به آن می‌بخشد که گویی «می‌خندد». این خندهٔ لب جویبار، نمادی از شادابی و نشاطی است که از حضور بی‌واسطه و «نقد» حق بر جهان می‌تابد. مولانا سپس بلافاصله در بیت بعدی توضیح می‌دهد: «چون ببینی بر لب جو سبزه مست / پس بدان از دور کانجا آب هست». یعنی این شادابی و سبزی که بر لب جوی می‌بینیم، خود نشانهٔ حیاتی جاری و ساری است. این مثال را مولانا برای شرح حال عارفان و سالکان به کار می‌گیرد: وقتی به عارف و انسانی واصل نزدیک می‌شوید و او را سرشار از بسط و سبک‌روحی می‌یابید، وقتی می‌بینید که در اوج حال خوش، آنچنان در پرواز است که حتی آرامش و شادی او به شما نیز سرایت می‌کند، بدانید که در آنجا خبری هست. بدانید که این شخص از آبی معین نوشیده و به حضوری نقد دست یافته است. همچنان که سبزه و گل یاسمین بر لب جوی سر برمی‌آورند، حیات روحانی نیز از حضور حق بر قلب عارف متجلی می‌شود. این اشاره به «یاسمین» که نمادی از زیبایی و عطر خوش است، بیانگر آن است که این حضور صرفاً یک حالت درونی نیست؛ بلکه ثمرات بیرونی و عطرآگینی نیز دارد که دیگران می‌توانند آن را حس کنند و از آن بهره‌مند شوند. این همان «سیماهم فی وجوههم من اثر السجود» است؛ نشانه‌های درونی که در ظاهر متجلی می‌شوند. این بیت، در واقع، دعوت به درک نشانه‌های حضور حق در جهان و در وجود انسان‌های کامل است. مولانا ما را فرامی‌خواند که از ظواهر نگذریم، بلکه با چشم بصیرت به این نشانه‌ها بنگریم و از طریق «نشان پا» به «آهو» برسیم. آنچه بر عارف می‌گذرد، صرفاً تجارب شخصی نیست؛ بلکه تجلیات جهانی‌ای است که دیگران را نیز به سمت منبع این حیات دعوت می‌کند.

نکات کلیدی

  • «نقد» و حضور الهی، سرچشمهٔ حقیقی شادی و طراوت است، نه وعده‌های دوردست.
  • جویبار حیات، از آب «معین» (حضور زلال حق) خندان می‌شود و گل‌های یاسمین (زیبایی و عطر معنوی) می‌رویاند.
  • شادابی و بسط حال در عارفان، نشانهٔ قطعی دسترسی آن‌ها به «آب حیات» معنوی است.
  • مولانا ما را به دیدن نشانه‌های حضور حق در جهان و در انسان‌های کامل فرامی‌خواند.

Sources: d6-s63 · 44:55 d6-s63 · 47:38

به زبانِ تو — Sənin dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.