Oxu Dəftər 6 Sultanın oğullarının "İnsan qadağan olunanlara hərisdir" hökmü ilə getməsi, biz öz qulluğumuzu göstərdik, lakin sənin pis xasiyyətin qulu almağı bacarmadı, bütün o vəsiyyətləri və atasının nəsihətlərini tapdalayıb o qadağan olunmuş qalaya tərəf getdilər ki, bəla quyusuna düşdülər və onlara "Sizə xəbərdar edən gəlmədimi?" deyən qınayıcı nəfsləri deyirdi, onlar ağlayaraq və peşman olaraq "Əgər biz eşitsəydik və ya ağıl etsəydik, cəhənnəm əhli olmazdıq" deyirdilər Beyt 3725

M6:3725 — این ز حد و اندازه‌ها باشد برون / داعی فعل از خیال گونه‌گون

این ز حد و اندازه‌ها باشد برونداعی فعل از خیال گونه‌گون
✦ Bu beyti Azərbaycanca dilində render edin

M6:3725

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — onun Məsnəvi mühazirələrinin səs yazılarından

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این گوناگونیِ انگیزه‌های فعل از حد و اندازه‌ها بیرون است؛ چنین داعیه‌هایی از خیال‌های گونه‌گون سرچشمه می‌گیرند. معنا: مولانا می‌گوید که انگیزه‌های بی‌شمار و متنوع کنش‌های انسانی، ریشه در خیال‌ها و اندیشه‌های گوناگون ذهن آدمی دارند و قابل شمارش نیستند.

شرح

در جهان‌بینی مولانا، ریشهٔ هر عمل، هر پیشه و هر کیشی، به «اندیشه» بازمی‌گردد. این بیت گویاترین تعبیر مولانا از این اصل بنیادین است که افکار و خیالات، محرک اصلی رفتارهای انسانی و شکل‌دهندهٔ جهان پیرامون ما هستند. مولانا سلسله‌ای از مثال‌ها را پیش می‌کشد تا این نسبتِ «صورت» با «بی‌صورتی» را روشن سازد: اگر صورتِ نعمت در جان بنشیند، شکر پدید می‌آید؛ اگر صورتِ مهلت خود را بنماید، صبر زاده می‌شود. صورتِ رحم آدمی را بالنده و دستگیر می‌کند، حال آنکه صورتِ زخم، ناله بر می‌آورد. اندیشهٔ شهری، سفر را موجب می‌شود و خیالِ تیری، سپر به کف گرفتن را. با اندیشهٔ خوبان، عشرت و شادی آغاز می‌شود و با صورتِ غیبی، خلوت‌گزینی. حس نیاز، به سوی کسب و کار می‌کشاند و تصور زور بازو، به سوی غصب و ستم. مولانا با این بیت، تمامی این‌ها را خلاصه می‌کند و می‌گوید که این داعیه‌ها و انگیزه‌های فعل، که از خیال‌های رنگارنگ ما برمی‌خیزند، بیرون از حد و اندازه و شمارند.

نکات کلیدی

  • اعمال و کنش‌های انسانی ریشه‌ای عمیق در اندیشه‌ها و خیال‌های درونی دارند.
  • تنوع بی‌کران رفتارهای بشر، بازتابی از گوناگونی نامحدود خیالات و انگیزه‌های اوست.
  • این بیت تأکیدی است بر مقدم بودن جهان درونیِ اندیشه بر جهان بیرونیِ عمل و ساختارها.
  • فهم حقیقت اعمال و کیش‌ها، مستلزم شناختِ «صورت» (ایده‌ها) پنهان در پس «بی‌صورتی» (کنش‌ها) است.

Sources: d6-s83 · 13:21:00 d6-s83 · 16:29:00 d6-s83 · 18:41:00

به زبانِ تو — Sənin dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.