M1:1356 — درچنان ننگی و آنگه این عجب / فخر دین خواهد که گویندش لقب

مولانا در این بیت، داستان شیر مغروری که فریب خرگوشی را خورد و در چاه افتاد، به وضعیت انسان تعمیم می‌دهد. آن شیر، نماد نفس امّاره یا خودِ سرکش انسان است و خرگوش، نماد عقل و تدبیر الهی. شیری که به دست خرگوشی به دام افتاده، در نهایتِ خواری و ننگ است.

شگفتی و طنز تلخ مولانا در اینجاست که انسانی که این‌چنین مغلوب و اسیر نفس خود شده (مانند آن شیر)، به جای شرمندگی و تلاش برای رهایی، همچنان در باد غرور و تکبر است و دوست دارد دیگران او را با القاب معنوی بزرگی مانند «فخرالدین» (مایه‌ی افتخار دین) ستایش کنند. این بیت، ریاکاری و خودفریبی انسانی را به تصویر می‌کشد که در باطن، اسیر شهوات و غرور است اما در ظاهر، جامه‌ی صلاح و بزرگی بر تن دارد و تشنه‌ی تحسین دیگران است.

این نقد مولانا هشداری است به سالک و هر انسانی که مراقب باشد میان حقیقت درونی و ادعای بیرونی‌اش فاصله‌ای عمیق نیفتد. کسی که هنوز بر «شیرِ نفس» خود چیره نشده، شایسته‌ی هیچ لقب معنوی نیست و چنین ادعایی، تنها مایه‌ی شگفتی و تأسف است.