قرائت› دفتر ۱› بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارت› بیت ۱۵۷۷
M1:1577 — والله ار زین خار در بستان شوم / همچو بلبل زین سبب نالان شوم
M1:1577
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
عاشق راستین چنان غرق در عشق به معشوق است که حتی اگر از رنج و سختی (خار) به آسایش و راحتی (گلستان) برسد، از دوریِ همان رنجی که از سوی معشوق بود، ناله میکند.
این بیت در ادامهٔ توصیف شگفتانگیز یک عاشق کامل است که در بیت قبل، خود را «عاشق قهر و لطف» خداوند معرفی کرده بود. در اینجا، مولانا این ایدهٔ متناقضنما را به اوج میرساند. عاشق میگوید به خدا قسم اگر از این «خار» (نماد رنج، سختی و قهر معشوق) رها شوم و به «بستان» (نماد لطف، راحتی و وصال) برسم، به جای خوشحالی، مانند بلبلی که از گل جدا شده، ناله خواهم کرد.
منطق این ادعا در این است که برای چنین عاشقی، «خار» و «گل» هر دو از یک سرچشمه، یعنی معشوق، میآیند. بنابراین، هر دو به یک اندازه شیرین و خواستنی هستند. سختی و جفای معشوق نیز نشانهای از توجه اوست و عاشق از این توجه، حتی اگر دردناک باشد، لذت میبرد. رفتن از خار به بستان به معنای از دست دادنِ یک جلوه از معشوق است و همین فقدان، دلیل نالهٔ او میشود.
مولانا بلافاصله در ابیات بعدی این تصویر را «عجیب» میخواند و این عاشق را نه یک بلبل معمولی، بلکه «نهنگ آتشی» مینامد که تمام ناخوشیها برایش خوش است، زیرا او عاشق «کل» است و تمام جلوههای معشوق، چه قهر و چه لطف، برای او یکسان و دلپذیر است.
- ار
- اگر
- زین
- از این
- بستان
- باغ، گلستان
- نالان
- در حال ناله، نالهکنان
The true lover of God finds such sweetness in divine severity that being moved from it to a state of ease would become a new source of sorrow.
This couplet is the climax of a paradoxical meditation on divine love. The speaker, a mystic lover, has just confessed to being in love with both God's severity (qahr) and His kindness (luṭf). He even fears that his cries of pain might be taken at face value, causing a compassionate God to lessen the very harshness he has come to cherish (M1:1575).
Here, that paradox is pushed to its extreme. The nightingale (bulbul) is the archetypal lover in Persian poetry, famous for its lamenting song for its beloved, the rose (gul). Conventionally, the nightingale laments because it is separated from the rose by thorns. Rumi inverts this entire tradition. His lover declares that if God were to remove him from the 'thorn' of affliction and place him in the 'garden' of ease, that would be the cause for his lament. The source of conventional suffering (the thorn) has become the site of intimate connection with the Beloved; its removal would feel like a true separation.
The following verses deepen this image, calling this lover a strange 'nightingale' who opens its beak to devour the thorn along with the rose garden (M1:1578), ultimately revealing him as a 'fiery sea-monster' for whom all unpleasantness becomes pleasant through love (M1:1579). The 'thorn' is no longer an obstacle to the Beloved, but a manifestation of the Beloved's attention, and is therefore loved for its own sake.
- خار
- Khaar: Thorn. In this context, it symbolizes divine severity, trial, and the painful aspects of the spiritual path, which the mystic comes to embrace as a sign of the Beloved's attention.
- بستان
- Bustān: Garden, orchard. Symbolizes divine grace, ease, pleasure, and spiritual reward. It is the conventional goal, which Rumi's lover is paradoxically willing to forgo.
- بلبل
- Bulbul: The nightingale. In Persian poetry, the quintessential symbol of the passionate, lamenting lover, whose beloved is the rose.
- نالان
- Nālān: Lamenting, moaning, wailing. Describes the characteristic song of the nightingale, which is interpreted as a cry of longing and separation.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.