M1:189 — نک فلان شه از برای زرگری / اختیارت کرد زیرا مهتری

Este verso llega en el momento preciso en que los enviados del rey tienen la misión de atraer al orfebre de Samarcanda a la corte mediante el halago y el engaño. La clave para entender este y los siguientes versos es la palabra que Rumi utiliza: ghurūr. En el persa contemporáneo, maghrūr a menudo implica estar orgulloso u honrado, pero en la época de Rumi y en su raíz árabe, ghurūr significa ser engañado o embaucado. Aquí, el rey y sus enviados pretenden inducir ghurūr en el orfebre, es decir, engañarlo.

Rumi cree en el principio de que «una acción surge de otra» (kār az kār khīzad). Muchos acontecimientos tienen una apariencia y una realidad interna diferentes; un acto aparentemente bueno puede conducir a un fin oculto y, a menudo, siniestro. Aquí, el rey envía oro y vestiduras al orfebre, apelando a su maestría (mehtarī) y a su fama extendida por las «ciudades», pero todo esto no es más que una trampa para llevarlo hacia la muerte. Esta invitación es, en terminología cristiana, un «beso de la muerte»; tiene un exterior amistoso y respetuoso, pero un interior letal. Así como Judas traicionó a Jesús con un beso, aquí también, a través del halago y la veneración, el orfebre es conducido hacia su destrucción.

Cegado por la visión de la riqueza y las vestiduras, el orfebre es «engañado» (gharreh shod) y «se aparta de su ciudad y de sus hijos». Permanece ignorante del destino funesto de su viaje, pues imagina que todo este «honor, dominio y maestría» será suyo. El dinero que le han dado es, en realidad, el «precio de su sangre» (khūn-bahā), pero él lo percibe como un regalo. Este episodio sirve como preludio a una lección más profunda de Rumi: que cualquier apego o amor que se base en apariencias fugaces (rang) —ya sea la belleza, la riqueza o el estatus— no conducirá finalmente más que a la deshonra (nang). Aquí también, el apego del orfebre al rang (color/apariencia) de la riqueza y el estatus sella su trágico destino.

Dieser Vers fällt genau in dem Moment, in dem die Gesandten des Königs beauftragt sind, den Goldschmied aus Samarkand durch Schmeichelei und Täuschung an den Hof zu locken. Der Schlüssel zum Verständnis dieses und der folgenden Verse ist Rūmīs Gebrauch des Wortes ghurūr. Im heutigen Persisch bedeutet maghrūr oft stolz oder geehrt, aber in Rūmīs Sprache und seiner arabischen Wurzel bedeutet ghurūr getäuscht oder betrogen zu werden. Hier beabsichtigen der König und seine Gesandten, den Goldschmied in ghurūr zu versetzen – das heißt, ihn zu täuschen.

Die Gesandten schmeicheln dem Goldschmied, sprechen von seinem Ruhm in den „Städten“ und preisen seine Meisterschaft (mehtarī), doch all dies ist nur ein Trick, um ihn in den Tod zu locken. Diese Einladung ist, um einen christlichen Begriff zu verwenden, ein „Todeskuss“; sie hat ein freundliches und respektvolles Äußeres, aber ein tödliches Inneres. So wie Judas Jesus mit einem Kuss verriet, wird hier der Goldschmied durch Schmeichelei und Ehrerbietung in sein Verderben geschickt.

Verblendet vom Anblick des Reichtums und der Ehrengewänder, lässt sich der Goldschmied täuschen (gharreh shod) und sagt sich von seiner Stadt und seinen Kindern los. Er ahnt nichts vom unheilvollen Ziel seiner Reise, denn er stellt sich vor, dass ihm all diese „Ehre, Herrschaft und Meisterschaft“ zuteilwerden. Das Geld, das man ihm gibt, ist in Wirklichkeit sein „Blutgeld“ (khūn-bahā), doch er sieht es als Geschenk. Diese Episode dient als Auftakt zu einer tieferen Lehre Rūmīs: Jede Zuneigung oder Liebe, die az pay-i rangī būd (auf vergänglichen Erscheinungen beruht) – sei es Schönheit, Reichtum oder Status – führt letztlich zu nichts als Schande (nang). Auch hier besiegelt die Anhänglichkeit des Goldschmieds an den rang (die Farbe/den Schein) von Reichtum und Ansehen sein tragisches Schicksal.

این بیت دقیقاً در لحظه‌ای بیان می‌شود که فرستادگان شاه مأمور شده‌اند تا زرگر سمرقندی را با چرب‌زبانی و فریب به دربار بیاورند. کلید فهم این بیت و ابیات بعدی، واژه‌ای است که مولانا به‌کار می‌برد: «غرور». در فارسی امروز، «مغرور» به معنای سرفراز و مفتخر است، اما در زبان مولانا و ریشه‌ی عربی‌اش، «غرور» به معنای فریب‌خوردگی و گول‌خوردگی است. اینجا شاه و فرستادگانش قصد دارند زرگر را «غرور» دهند، یعنی فریبش دهند.

مولانا معتقد است «کار از کار خیزد در جهان». بسیاری از رویدادها، ظاهر و باطنی متفاوت دارند؛ یک عمل به ظاهر نیکو، به قصد و غایتی پنهان و چه بسا شوم منجر می‌شود. اینجا هم شاه برای زرگر طلا و خلعت می‌فرستد، او را به «مهتری» و استادی‌اش فرامی‌خواند و از شهرت او در «شهرها» سخن می‌گوید، اما همه این‌ها صرفاً فریبی است برای کشاندن او به سوی مرگ. این دعوت، به تعبیر مسیحیان، «بوسهٔ مرگ» است؛ ظاهری دوستانه و محترمانه دارد، اما باطنی مرگبار. همان‌طور که یهودا با بوسه، عیسی را به دست دشمنان سپرد، اینجا نیز با تملق و تکریم، زرگر به سوی هلاکت رهسپار می‌شود.

زرگر که چشمش به مال و خلعت می‌افتد، فریفته می‌شود و «غره شد از شهر و فرزندان برید». او از مقصد شوم این سفر بی‌خبر است، چون خیال می‌کند که این همه «عز و ملک و مهتری» نصیبش خواهد شد. پولی که به او داده‌اند، در واقع «خون‌بهای» اوست، اما او آن را هدیه و تحفه می‌بیند. این ماجرا، مقدمه‌ای برای یک درس عمیق‌تر مولاناست: این‌که هر دلبستگی و عشقی که «از پی رنگی بود»، یعنی بر اساس ظواهر زودگذر و فانی بنا شده باشد — چه جمال باشد و چه مال و جاه — عاقبتی جز «ننگ» و رسوایی ندارد. در اینجا نیز دلبستگی زرگر به «رنگ» مال و مقام، سرنوشتی غم‌انگیز برایش رقم می‌زند.