M1:2766 — عاشق تصویر و وهم خویشتن / کی بود از عاشقان ذوالمنن

این بیت تمایز بنیادینی میان دو نوع «عشق» به خدا را ترسیم می‌کند. مولانا در ابیات پیشین، درویش دروغین یا «درویشِ نان» را توصیف کرده است؛ کسی که ظاهرش شبیه به اهل معناست، اما انگیزه‌اش کسب منافع دنیوی است. چنین فردی، حتی اگر گمان کند که عاشق خداست، در واقع عاشق «تصویر ذهنی» و «پندار» خود از خداست، نه ذات حقیقی او.

این «وهم» یا پندار، مخلوق ذهن خود انسان است؛ تصویری که فرد بر اساس نیازها، آرزوها و فهم محدود خود از صفات الهی ساخته است. این تصویر، مانند بتی ذهنی، آفریدهٔ خود اوست. در مقابل، عشق حقیقی، رو کردن به «ذوالمنن» (صاحب نعمت‌های بی‌شمار و بخشاینده) است؛ یعنی درک و تسلیم در برابر حقیقتی که فراتر از هرگونه پندار و تصویری است و آفریده نیست، بلکه آفریدگار است.

بنابراین، مولانا هشدار می‌دهد که خودفریبی در مسیر معنوی بسیار محتمل است. انسان ممکن است سال‌ها چیزی را بپرستد که در حقیقت بازتابی از «خود» اوست، نه «او». عشق راستین، مستلزم فراتر رفتن از این تصاویر ذهنی و روبرو شدن با حقیقتی است که در قالب وهم و خیال نمی‌گنجد. کسی که در این مرحلهٔ خودساخته باقی بماند، هرگز به جمع عاشقان حقیقی که از خوان نعمت بی‌منت الهی بهره‌مندند، راه نخواهد یافت.