M1:2769 — فهمهای کهنهٔ کوته‌نظر / صد خیال بد در آرد در فکر

مولانا در ابیات پیشین، میان دو نوع عشق تمایز قائل می‌شود: عشق حقیقی به ذات خداوند و عشق مجازی به تصورات و اوهام ذهنی از او. او توضیح می‌دهد که چگونه عشق مجازی، اگر صادقانه باشد، می‌تواند به عشق حقیقی منجر شود. اما بلافاصله در بیت ۲۷۶۸ می‌گوید که شرح این موضوع دقیق و حساس است و از «افهام کهن» یا همان ذهنیت‌های منجمد و قدیمی می‌ترسد.

این بیت، دلیل آن ترس را بیان می‌کند. مولانا می‌گوید که فهم‌های کهنه و کوته‌نظر، یعنی طرز فکرهای سنتی، سطحی و متعصب که توانایی درک معانی عمیق و لطیف را ندارند، بستر پیدایش صدها خیال باطل و فکر مسموم می‌شوند. این ذهن‌ها به جای آنکه به عمق معنای روحانی راه یابند، در سطح کلمات و ظواهر باقی می‌مانند و از سخنان دقیق عرفانی، نتایج نادرست و حتی خطرناک می‌گیرند. به همین دلیل، مولانا گاهی از بیان کامل برخی حقایق خودداری می‌کند، چرا که می‌داند مخاطبانی با چنین فهم‌های بسته‌ای، سخن او را تحریف کرده و به بیراهه خواهند رفت.