M1:2813 — فازن بالحرة پی این شد مثل / فاسرق الدرة بدین شد منتقل

مولانا در اینجا از یک ضرب‌المثل مشهور عربی استفاده می‌کند تا نکته‌ای عرفانی را بیان کند. اصل ضرب‌المثل این است: «إذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرة» یعنی «اگر زنا می‌کنی، با زن آزاده کن و اگر دزدی می‌کنی، مروارید بدزد.»

منظور مولانا این نیست که گناه را تشویق کند، بلکه می‌خواهد بگوید همت انسان باید همواره بلند باشد. در داستان قبل، او کسی را توصیف می‌کند که عاشق یک برده شده است. این عشق، مانند گرفتن سایه‌ی پرنده به جای خود پرنده، تلاشی بیهوده است، زیرا برده از خود اختیاری ندارد و متعلق به اربابش است. عاشق در نهایت با دست خالی و دلی شکسته رها می‌شود.

این ضرب‌المثل در این زمینه به این معناست که اگر قرار است دل به چیزی ببندی و «گناه» عشق ورزیدن را مرتکب شوی، دل به معشوقی ببند که «آزاده» و اصیل باشد، نه چیزی وابسته و فرعی. در نگاه عرفانی، این معشوق اصیل، خداوند یا حقیقت مطلق است و هر چیز دیگری غیر از او، مانند برده یا سایه، بی‌ارزش و فناپذیر است. پس عمر و انرژی خود را برای اهداف پست و گذرا تلف نکن، بلکه آن را صرف رسیدن به والاترین مقصود کن.

Руми цитирует известную арабскую пословицу: «Если уж прелюбодействуешь, то со свободной женщиной, а если уж крадёшь, то кради жемчуг». Смысл её в том, что если человек готов пойти на великий риск и нарушить закон, то пусть награда за это будет столь же велика. Глупо рисковать всем ради пустяка.

В контексте рассказа Руми этот афоризм служит комментарием к истории о человеке, который влюбился в тень рабыни, а не в саму рабыню. Он потратил все свои силы, время и репутацию, преследуя нечто несущественное и иллюзорное. Его усилия были направлены на тень, в то время как сама рабыня (реальная ценность) вернулась к своему господину. Таким образом, его «преступление» — его страсть и погоня — было совершено ради цели, которая не стоила и малейшего риска. Руми использует эту пословицу, чтобы подчеркнуть фундаментальный духовный принцип: все человеческие устремления, вся энергия жизни должны быть направлены на высшую, подлинную цель (Бога, Истину), а не на её преходящие и обманчивые тени в материальном мире.