M1:2814 — بنده سوی خواجه شد او ماند زار / بوی گل شد سوی گل او ماند خار

مولانا در این بخش از مثنوی، ضرب‌المثل عربی «اگر دزدی می‌کنی، مروارید بدزد» را شرح می‌دهد. منظور او این است که انسان باید همت خود را صرف اهداف اصیل و ماندگار کند، نه امور بی‌ارزش و گذرا.

این بیت با دو تمثیل زیبا این نکته را روشن می‌کند. در مصراع اول، شخصی را تصور می‌کند که به یک برده دل بسته یا از او بهره می‌برده است. اما آن برده ملک واقعی او نیست و سرانجام به سوی صاحب (خواجه) خود بازمی‌گردد و آن شخص را «زار» و درمانده رها می‌کند. در مصراع دوم، این تصویر لطیف‌تر می‌شود: کسی از عطر خوش یک گل لذت می‌برد، اما این عطر نیز جزئی جدایی‌ناپذیر از خودِ گل است و با رفتن گل، عطر هم می‌رود. آنچه برای آن شخص باقی می‌ماند، «خار» است؛ نمادی از بی‌ارزشی، درد و پوچی.

پیام عرفانی این بیت آن است که تعلقات دنیوی و هر آنچه غیر از حقیقت الهی است، مانند برده و عطر گل، عاریتی و ناپایدار است. دل بستن به آنها، مانند تلاش برای تصاحب سایه‌ی یک پرنده است (که در ابیات بعدی به آن اشاره می‌شود). در نهایت، همه چیز به اصل خود بازمی‌گردد و انسانِ غافل، تنها و بی‌نصیب می‌ماند.

Руми использует этот бейт, чтобы проиллюстрировать арабскую пословицу, упомянутую в предыдущей строке: «Если воруешь, воруй жемчуг». Смысл в том, что нужно стремиться к подлинному источнику ценности, а не к его преходящим проявлениям. Подобно охотнику, который пытается поймать тень птицы (как описывается в последующих строках), человек, привязывающийся к чему-то вторичному, обречён на разочарование.

Первый полустих («Раб ушёл к хозяину...») описывает ситуацию, когда кто-то вкладывает силы в раба, но раб в конечном счёте принадлежит своему господину (хвадже) и вернётся к нему. Тот, кто пытался удержать раба, остаётся ни с чем, «в скорби и слезах» (зар).

Второй полустих развивает эту мысль с помощью более тонкого образа: аромат розы (бу-йе голь) неотделим от самой розы. Можно наслаждаться ароматом, но нельзя владеть им отдельно от цветка. Когда аромат «уходит к розе», тот, кто пытался удержать лишь запах, остаётся с шипом (хар) — символом боли, разочарования и бесполезности. В суфийском контексте это метафора погони за внешними проявлениями Божественной реальности вместо стремления к самому Источнику.