لوستل› دفتر ۱› د بقال او طوطي کيسه او په دوکان کښې د طوطي لخوا د تېلو تويول› بيت ۳۱۸
M1:318 — روی هر یک مینگر میدار پاس / بوکْ گردی تو ز خدمت روشناس
M1:318
شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: به هر صورتی که مینگری، آگاه باش و مراقبت کن؛ باشد که تو نیز از طریق خدمتگزاری (به حق)، به حقیقتشناس و اهل بصیرت بدل شوی. معنا: مولانا در این بیت به اهمیت بصیرت و تمییز در راه سلوک اشاره میکند و از سالک میخواهد که با چشم باز به اطرافیان و مدعیان بنگرد تا با خدمتگزاری حقیقی، خود به شناختی عمیق از حقایق دست یابد.
شرح
«روی هر یک مینگر میدار پاس / بوکْ گردی تو ز خدمت روشناس»
این بیت دعوتی است به بصیرتورزی و تیزبینی در طریق معرفت. پیش از این، من از "حیرت" سخن گفتم؛ حیرتی که پشت به معشوق نمیکند، بلکه حیرتِ غرقشدن در اوست. مولانا با بیان والای خود، از دو گونه "روی" سخن میگوید: یکی آنکه "روی او شد سوی دوست" – یعنی رو به سوی حق دارد، و دیگری "روی او خود روی اوست" – که خود او، جلوهای از حق شده است. پیامبران و اولیا را میتوان از این دسته دوم دانست؛ کسانی که در حدیث قدسی آمده است: «من رآنی فقد رأی الحق»، یعنی هر که مرا دید، حق را دیده است. این عین سخن مولاناست که «چون مرا دیدی، خدا را دیدهای».
پس این "حیرت" که کار دین است، نه جهل و بیخبری است که در آن پشت به حق کرده باشیم، بلکه غرقگی و سرمستی در اوست. اما، اینجاست که مولانا با همین تعبیر "روی هر یک مینگر" به ما هشدار میدهد. این نگاه، نگاهی سطحی نیست؛ نگاهی است که باید "پاس" نگاه داشته شود، یعنی با مراقبت و دقت فراوان همراه باشد. این مراقبت برای چیست؟ برای آنکه در این دریای پر تلاطم مدعیان و رهبران دروغین، راه از بیراهه تمییز داده شود.
خدمت، کلید "روشناس" شدن است. "خدمت" در اینجا صرفاً خدمت جسمانی نیست، بلکه سلوک عاشقانه، ریاضتهای معنوی، و همت گماردن به طریق حقیقت است. با این خدمت است که آدمی خود دارای نوری میشود، نوری درونی که به او قابلیت "روشناس"ی میدهد؛ یعنی او را قادر میسازد تا آن روی حقیقی را از روی دروغین بازشناسد. این خدمت، چشم دل را میگشاید و بصیرتی به سالک میبخشد که فراتر از ادراکات حسی و عقل جزئی است.
مولانا بلافاصله پس از این بیت، در بیتی دیگر هشدار خود را جدیتر میکند: «چون بسی ابلیس آدمروی هست / پس به هر دستی نشاید داد دست». این بیان نشان میدهد که ضرورت "پاس داشتن" و "روشناس شدن" تا چه اندازه حیاتی است. سالکان باید در تشخیص هادیان راستین و شیادان ظاهرالصلاح بسیار محتاط باشند. بسیاری از آنان که مدعیاند رویشان روی خداست و دستشان دست خداست، در حقیقت صیادانی هستند که با بانگ صفیر مرغ، مرغان سادهلوح را به دام میاندازند. این مکانیزم فریبکاری در طول تاریخ بارها تکرار شده است. بنابراین، کلام مولانا هم دعوتی است به معرفت و قرب، و هم انذاری جدی در باب perils این مسیر. اینجاست که نقش "روشناس" شدن، نه یک فضیلت جانبی، که شرط بقا و وصول در طریق حقیقت است.
نکات کلیدی
- بصیرت درونی برای تشخیص راهبران معنوی حقیقی از دروغین حیاتی است.
- "حیرت" حقیقی در دین، غرق شدن در معشوق است، نه روی گرداندن از او.
- برخی انسانها (پیامبران و اولیا) چنان در حق فانی میشوند که روی آنان، خود روی حق میگردد.
- خدمتگزاری راستین و سلوک معنوی، کلید دستیابی به بصیرت و "روشناس"ی است.
- هشدارهای مولانا درباره "ابلیس آدمروی"، اهمیت تشخیص را دوچندان میکند.
Sources: d1-s24 · 00:46:06 d1-s24 · 01:23:43 d1-s24 · 01:25:59
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: Observe each face with vigilance and care, / Perchance through selfless service, you become one who discerns the Truth. Meaning: This verse emphasizes the importance of spiritual discernment and attentiveness on the path of seeking. It urges the seeker to carefully observe all appearances and claimants, hoping that through genuine service, they may attain profound recognition of divine realities.
Explanation
"Observe each face with vigilance and care, / Perchance through selfless service, you become one who discerns the Truth."
This couplet is an earnest invitation to cultivate deep insight and keen observation on the path of spiritual knowledge. Prior to this, I spoke of ḥeyrat (bewilderment or awe); not the bewilderment of turning one's back on the Beloved, but that of being utterly absorbed and drowned in Him. Rumi, in his sublime expression, speaks of two kinds of rūy (face or orientation): one whose "face is turned towards the Friend"—meaning oriented towards God—and another whose "face is itself the Friend's face"—meaning that person has become a manifestation of the Divine. Prophets and saints, undoubtedly, belong to this second category, echoing the sacred tradition: "Whoever has seen me has seen the Truth." This directly corresponds to Rumi's own declaration: "When you saw me, you saw God."
Thus, this ḥeyrat, which is the very essence of religion, is not ignorance or unawareness that turns its back on the Truth, but rather a state of immersion and intoxication in Him. Yet, it is here that Rumi, with the very phrase "Observe each face," cautions us. This observation is not superficial; it is a gaze that must be "guarded" (pās dāshtan), meaning it must be accompanied by extreme care and precision. Why this vigilance? So that in this tumultuous ocean of claimants and false guides, the true path may be distinguished from the erroneous one.
Service (khedmat) is the key to becoming a "discerner of the Truth" (roshan-shenās). Khedmat here is not merely physical service, but rather the ardent spiritual journey, ascetic practices, and the profound dedication to the path of Truth. It is through this service that one acquires an inner light, a light that grants the ability of roshan-shenāsī; it enables one to recognize the genuine face from the deceptive one. This service opens the eye of the heart and bestows upon the seeker an insight that transcends sensory perceptions and the analytical intellect.
Immediately after this couplet, in the following verse, Rumi intensifies his warning: "Since there are many devils in human form, / One should not give one's hand to every hand." This statement underscores how vital the necessity of "guarding" and "discerning" truly is. Seekers must be exceedingly cautious in distinguishing genuine guides from outwardly pious deceivers. Many who claim their face is God's face and their hand is God's hand are in reality hunters who, by imitating the cry of a bird, lure simple-minded birds into their trap. This mechanism of deception has recurred throughout history. Therefore, Rumi's words are both an invitation to knowledge and closeness, and a serious warning about the perils of this path. It is precisely here that the role of becoming a roshan-shenās is not a peripheral virtue, but a condition for survival and attainment on the path of Truth.
Key takeaways
- Inner discernment is crucial for distinguishing true spiritual guides from imposters.
- True "bewilderment" (ḥeyrat) in religion is immersion in the Beloved, not turning away from Him.
- Some individuals (prophets and saints) become so absorbed in the Divine that their very countenances become manifestations of the Truth.
- Genuine service and spiritual endeavor are the keys to achieving insight and becoming a "discerner of Truth."
- Rumi's warnings about "devils in human form" underscore the heightened importance of spiritual vigilance.
Sources: d1-s24 · 00:46:06 d1-s24 · 01:23:43 d1-s24 · 01:25:59
به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
Bait ini menekankan pentingnya kewaspadaan dan daya pembeda rohani dalam menempuh jalan spiritual, agar melalui pengabdian yang tulus, sang salik dapat meraih pengenalan mendalam akan kebenaran Ilahi.
Bait ini adalah ajakan untuk mengasah mata batin dan ketajaman penglihatan di jalan makrifat. Sebelumnya, Rumi berbicara tentang ḥayrat (ketakjuban), bukan ketakjuban yang membelakangi Sang Kekasih, melainkan ketakjuban karena lebur di dalam-Nya. Rumi membedakan dua jenis "wajah" (rūy): yang pertama "wajahnya menghadap Sang Sahabat", dan yang kedua "wajahnya adalah wajah Sang Sahabat itu sendiri". Para nabi dan wali termasuk dalam golongan kedua ini; wajah mereka telah menjadi manifestasi dari Yang Hakiki.
Akan tetapi, di sinilah Rumi memperingatkan kita: "Tataplah setiap wajah". Ini bukan pandangan sepintas, melainkan pandangan yang harus "dijaga" (pās dāshtan), artinya disertai kewaspadaan dan ketelitian yang luar biasa. Tujuannya adalah agar di tengah lautan para pengaku dan guru palsu, kita dapat membedakan jalan yang lurus dari yang sesat.
Kunci untuk menjadi "pelihat hakikat" (roshnā-shenās) adalah pengabdian (khedmat). Pengabdian di sini bukan sekadar pelayanan jasmani, melainkan perjalanan spiritual yang penuh cinta, disiplin batin, dan kesungguhan menempuh jalan kebenaran. Melalui pengabdian inilah seseorang memperoleh cahaya batiniah yang memberinya kemampuan untuk menjadi roshnā-shenās—mampu mengenali wajah sejati dari wajah palsu. Pengabdian ini membuka mata hati dan menganugerahkan sang salik (penempuh jalan spiritual) sebuah wawasan yang melampaui persepsi indrawi dan akal parsial.
Segera setelah bait ini, Rumi menegaskan kembali peringatannya: "Sebab banyak Iblis berwajah manusia, / maka tak setiap tangan layak disambut". Ini menunjukkan betapa vitalnya kewaspadaan dan kemampuan membedakan. Para salik harus sangat berhati-hati dalam mengenali pembimbing sejati dari para penipu yang tampak saleh. Banyak dari mereka yang mengaku sebagai cerminan Tuhan sesungguhnya adalah pemburu yang meniru suara burung untuk menjerat mangsa yang lugu. Maka, menjadi seorang roshnā-shenās bukanlah sekadar keutamaan tambahan, melainkan syarat mutlak untuk selamat dan sampai pada tujuan di jalan kebenaran.
- پاس
- Penjagaan, kewaspadaan, pengawasan. Dalam konteks ini, 'pās dāshtan' berarti menjaga dengan waspada atau mengamati dengan saksama.
- بوکْ
- Bentuk kuno dari 'bāshad ke', yang berarti 'semoga', 'barangkali', atau 'agar'.
- خدمت
- Pengabdian, pelayanan. Dalam terminologi sufi, ini merujuk pada pengabdian tulus kepada seorang guru spiritual atau kepada Tuhan melalui disiplin dan amalan rohani.
- روشناس
- Secara harfiah 'pengenal wajah' atau 'pengenal cahaya'. Istilah ini berarti seseorang yang memiliki mata batin (basirah) untuk mengenali hakikat sejati di balik penampakan lahiriah; seorang yang arif dan mampu membedakan kebenaran dari kepalsuan.
این بیت به سالک هشدار میدهد که با بصیرت و دقت به مدعیان راه حقیقت بنگرد، زیرا امید است که از طریق خدمت و سلوک خالصانه، خود به شناختی عمیق از راستی و درستی دست یابد.
این بیت دعوتی است به بصیرتورزی و تیزبینی در راه معرفت. مولانا پیش از این از «حیرت» سخن گفته بود؛ حیرتی که پشت به معشوق نمیکند، بلکه غرق شدن در اوست. او از دو گونه «روی» یا چهره یاد میکند: یکی آنکه «روی او شد سوی دوست» (رو به سوی حق دارد) و دیگری که «روی او خود روی اوست» (خود جلوهای از حق شده است)، مانند پیامبران و اولیا.
پس از توصیف این مقام والا، مولانا با عبارت «روی هر یک مینگر» به ما هشدار میدهد. این نگاه، سطحی نیست؛ نگاهی است که باید «پاس» داشته شود، یعنی با مراقبت و دقت فراوان همراه باشد. این مراقبت برای آن است که در میان انبوه مدعیان و رهبران دروغین، راه از بیراهه تشخیص داده شود.
کلید «روشناس» شدن، «خدمت» است. خدمت در اینجا صرفاً کار فیزیکی نیست، بلکه سلوک عاشقانه، ریاضتهای معنوی و تلاش در راه حقیقت است. با این خدمت، سالک خود نوری درونی مییابد که به او توانایی «روشناسی» میدهد؛ یعنی او را قادر میسازد تا چهرهٔ حقیقی را از چهرهٔ دروغین بازشناسد. این خدمت، چشم دل را میگشاید و بصیرتی به سالک میبخشد که فراتر از ادراک حسی و عقل جزئی است.
مولانا بلافاصله پس از این بیت، هشدار خود را جدیتر میکند: «چون بسی ابلیسِ آدمروی هست / پس به هر دستی نشاید داد دست». این تأکید نشان میدهد که «پاس داشتن» و «روشناس شدن» چقدر حیاتی است. سالکان باید در تشخیص هادیان راستین از شیادان ظاهرالصلاح بسیار محتاط باشند. بنابراین، کلام مولانا هم دعوتی است به معرفت، و هم هشداری جدی دربارهٔ خطرات این مسیر.
- پاس داشتن
- مراقبت کردن، نگهبانی کردن، هوشیار بودن
- بوک
- باشد که، شاید، امید است که
- روشناس
- کسی که چهرهٔ حقیقت را از باطل تشخیص میدهد، صاحب بصیرت، عارف
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.