M1:368 — او به ظاهر واعظ اَحکام بود / لیک در باطن صفیر و دام بود

Aici, Rumi continuă povestea vizirului viclean, un personaj care, sub pretextul pietății creștine și al devotamentului față de Iisus, urzea în secret un complot înșelător. Rumi îl descrie astfel: „În afară, predicator de legi părea / Dar înlăuntru, fluier și capcană era.”

Acest vers subliniază un adevăr profund și peren: intențiile ascunse ce se pitesc în spatele aparențelor. În public, acest vizir predica și promova legile religioase (aḥkām), dar scopul său real nu era altul decât să înșele și să prindă oamenii. Termenul ṣafīr se referă aici la fluierul vânătorilor de păsări, care imitau chemările acestora pentru a le atrage în capcana (dām) pe care o întinseseră. Astfel, vizirul era, în esența sa, atât ṣafīr, cât și dām – amăgitorul și capcana însăși.

Rumi trece de la această anecdotă specifică la un principiu mai universal: lumea este plină de capcane. Acestea nu sunt doar exterioare; multe sunt cursele sinelui (nafs) și ale scopurilor ascunse care sălășluiesc în inima omului.

Aici, Rumi face aluzie la o tradiție importantă printre însoțitorii Profetului. Unii dintre ei îl implorau constant pe Profet să le dezvăluie vicleniile (makr) „sinelui demonic” (nafs-i ghūl). Ei nu căutau să cunoască răsplata sau actele de cult, ci doreau să fie avertizați asupra capcanelor ascunse. Acest vers ne învață că trebuie să fim mereu vigilenți față de aparențe și să nu ignorăm înșelăciunile ascunse. Makr (viclenia) în sine nu este un atribut negativ; este asemenea unei arme, nici bună, nici rea. Intenția din spatele vicleniei este cea care o face bună sau rea. În acest caz, viclenia vizirului era josnică, servind unui scop malefic.

在此，鲁米继续讲述那个狡猾大臣的故事。这位大臣伪装皈依基督教，声称笃信耶稣，实则暗中策划着一个骗局。鲁米如此描绘他：“他外表宣讲着神圣诫命，/ 内心里却是哨声和罗网。”

这句诗指向一个深刻而永恒的真理：表象背后隐藏的真正意图。这位大臣公开宣讲、推广教法（波斯语：اَحکام, aḥkām），但其真实目的无非是欺骗和诱捕世人。这里的“哨声”（波斯语：صفیر, ṣafīr）指的是捕鸟人的哨笛，他们模仿鸟鸣，引诱那些毫无戒备的鸟儿误以为同类在召唤，从而落入他们布设的“罗网”（波斯语：دام, dām）之中。因此，这位大臣的本质，既是“哨声”，也是“罗网”——既是诱惑者，其本身就是陷阱。

鲁米从这个具体的故事，引申出一个更普世的法则：世界充满了陷阱。正如他在别处所言：“上主啊，世间有千百个罗网与诱饵，/ 我们如同无助的笼中之鸟。”这些陷阱不仅是外在的，许多更是“自我”（波斯语：نفس, nafs）的圈套和藏于人心的隐秘图谋。

鲁米由此提及先知穆罕默德的圣门弟子（صحابة, ṣaḥāba）中的一个重要传统。有些弟子不断恳求先知为他们揭示“恶魔般的自我”（نفس غول, nafs-i ghūl）的狡诈骗术（مکر, makr）。他们寻求的并非了解功德或崇拜的知识，那些他们早已知晓；他们渴望的是认清那些隐秘的陷阱与失足之处。他们不为“寻找明显的过错”，而是为了洞悉“恶魔自我的诡计”。

“غول”（ghūl，食尸鬼或恶魔）一词在阿拉伯传说中指在沙漠里误导旅人的精灵。鲁米将人的“自我”比作这种“غول”——一个欺骗、误导的自我，即“命令行事的自我”（نفس اماره, nafs-i ammāra）。这句诗教导我们，必须时刻警惕表象，不可对隐藏的诡计掉以轻心。“诡计”（makr）本身并非一个绝对负面的属性，它就像一件武器，无所谓好坏，其善恶取决于背后的意图。在此，大臣的诡计是邪恶的，服务于一个歹毒的目的。

مولانا در اینجا داستان وزیر مکّار را ادامه می‌دهد که برای فریب مسیحیان، خود را عارفی مسیحی جا زده بود. این بیت، دوگانگی عمیق میان ظاهر و باطن او را آشکار می‌کند. در ظاهر، او «واعظ احکام» بود؛ یعنی کسی که مردم را به قوانین و دستورات دینی دعوت می‌کرد. اما در باطن، «صفیر و دام» بود.

«صفیر» به صدای سوت‌مانندی اشاره دارد که شکارچیان برای تقلید صدای پرندگان و کشاندن آن‌ها به سمت «دام» استفاده می‌کردند. بنابراین، وزیر هم با سخنان فریبنده‌اش (صفیر)، مردم را به سوی نقشهٔ شوم خود (دام) می‌کشاند. او نه تنها دام‌گذار، بلکه خودِ ابزار فریب و خودِ دام بود. این تصویر، یک اصل کلی را بیان می‌کند: جهان پر از دام‌هایی است که با ظاهری جذاب و روحانی، انسان را به سوی خود می‌خوانند.

مولانا از این داستان نتیجه می‌گیرد که شناخت «مکر نفس» یا فریب‌های پنهانِ نفس اماره، از بزرگترین دغدغه‌های یاران راستین پیامبر بود. آن‌ها بیش از آنکه در پی ثواب ظاهری عبادات باشند، نگران فریب‌ها و نیت‌های پنهانی بودند که می‌توانست اعمالشان را آلوده کند. این بیت به ما هشدار می‌دهد که همواره مراقب ظواهر فریبنده باشیم و به نیت‌های پنهان در پسِ گفتارها و کردارها توجه کنیم.